Yangın Nedir? Tehlikeleri Nelerdir?

Yangın Nedir? Tehlikeleri Nelerdir?

Yangın Nedir? Tehlikeleri Nelerdir?

Yangın gerek iş güvenliği anlamında gerekse de günlük yaşamımızda en çok karşılaştığımız tehlikelerden biridir. Yangın konusuna genel anlamda çok yabancı olmasakta kısa sürede ortaya çıkardığı sonuçları itibariyle çok önemsenmesi gereken bir konudur. Bu yazımızda yangın nasıl meydana geldiği, tehlikelerinin ne olduğu, yangın sınıfları ve yangın söndürme cihazları gibi konulara değinilmiştir.

 1.    Yanma Olayı

Yanıcı maddenin ısı ve oksijenle birleşmesi sonucu oluşan Kimyasal olaydır. Yanma olayının oluşabilmesi için yanıcı madde, ısı ve oksijenin bir arada bulunması gerekir. Bu yüzden Yangının önlemenin ilk ve En basit yolu ısı veya oksijenden birini uzaklaştırmaya çalışmaktadır.

 

 yangın-üçgeni

Yanıcı Maddeye Göre Yanmanın Aşamaları

yangının-aşamaları

 

1.1        Yangın Nedir?

Katı, sıvı veya gaz halindeki yanıcı maddelerin kontrol dışı yanma olayına denir.

1.2        Parlayıcı Madde Nedir ?

Normal şartlar altında buharlaşabilen veya Gaz halinde bulunan ve tutuşma noktası düşük olan sıvı ve gazlara parlayıcı madde denir.

Bu maddeler kolayca tutuşurlar,güç söndürülürler ve büyük hızla yanarlar.

Örnek; benzin, alkol, aseton, toluen, ksilen vb

parlayıcı-madde-güvenlik-etiketlemeleri

 

1.3        Parlama Nedir ?

Kolay alev alabilen maddelerin (parlayıcı) belli oranda hava ile homojen karışımları, çok kolay alev alarak yanmasına sebep olurlar.  Bu tür yanma olayına PARLAMA denir.

kolay-alevlenir-madde

 

1.4        Patlama Nedir ?

Çok Hızlı Bir Gaz Genişlemesi İle Genellikle Isı Açığa Çıkmasıyla Meydana Gelen Bir Kimyasal Reaksiyon Veya Değişimdir.

Yüksek Sıcaklık Üreten Ve Genellikle Büyük Miktarlarda Gaz Oluşmasına Neden Olan Hızlı Bir Kimyasal Reaksiyondur.

1.5        Patlayıcı Ortam Nedir ?

Yanıcı Maddelerin Gaz, Buhar, Sis Ve Tozlarının Atmosferik Şartlar Altında Hava İle Oluşturduğu Ve Herhangi Bir Tutuşturucu Kaynakla Temasında Tümüyle Yanabilen Karışımı.

1.6        Patlayıcı Madde Nedir?

Atmosferik oksijen olmadan da ani gaz yayılımı ile ekzotermik reaksiyon verebilen ve/veya kısmen kapatıldığında ısınma ile kendiliğinden patlayan veya belirlenmiş test koşullarında patlayan, çabucak parlayan katı, sıvı, macunumsu, jelatinimsi haldeki maddelerdir.

2.    YANMA ÇEŞİTLERİ

2.1        Yavaş Yanma (Oksidasyon)

1.Yanıcı maddenin bünyesi itibariyle, yanıcı buhar veya gaz meydana getiremediği halde;

2.Yeterli ısının olmaması halinde;

3.Yeterli oksijenin olmaması halinde; yavaş yanma meydana gelmektedir.

Başka bir ifade ile; Yanan maddede alev, ısı, ışık ve korlaşmanın görülmemesi ile oluşan yanmaya denir.

Örneğin; Demir (Fe) ve Bakir (Cu) gibi metallerin, zamanla havanın oksijeni ile birleşmesi sonucunda (FeO ” Demir oksit ” ve CuO ” Bakir oksit ” oluşması) ortama ısı ve ışık açığa çıkarmadan, meydana gelen yanma olayı.

demir-oksit

 

2.2        Kendi Kendine Yanma

Yavaş yanmanın, zamanla hızlı yanma haline dönüşmesidir. Özellikle yağ ve yağlı yüzeyler, normal hava sıcaklığında, oksijen ile birleşmek sureti ile kolayca oksitlenmeye başlar ve oksijen ile yağın birleşmesi sonucu ısı oluşur, bir süre sonra oluşan ısı, alevlenme derecesine ulaşır ve madde kendiliğinden alev alır.

Örnek : Bezir yağına bulaşmış bir bez parçasının,

bir süre sonra kendi kendine alev alarak yanmaya

başlaması gibi.

2.3        Hızlı Yanma

Alevli Yanma; yanmanın bütün belirtileri (alev, ısı, ışık, korlaşma) ile oluştuğu bir

olaydır. Meydana gelen yanıcı buhar ve gazlar oksijenle birleşirken alev meydana

getirirler.

Korlaşma; katı maddelerde yangının son evresinde meydana gelen yüksek ısıdaki

alevsiz yanma şeklidir. (Gazı alınmış kok ve odun kömürleri gibi)

2.4        Parlama-Patlama Şeklinde Yanma

Parlama: Parlayıcı maddelerin hava ile karışımlarının küçük bir kıvılcımla birden alevlenerek hızla yanmasıdır. Örnek; benzin buharının parlaması.

Patlama: İdeal karışımda tutuşan parlayıcı maddenin çok hızlı ve kontrol edilemeyen enerji açığa çıkarmasıdır. Patlama şiddeti olayın gerçekleştiği mekanın kapalılık durumu ile doğru orantılıdır.

2.5        Detonasyon

Kimyasal veya nükleer zincir reaksiyonu tesiri ile patlayıcı maddelerin ani yanması. Patlayıcı maddelerin kimyasal reaksiyon sonucu ani yanmasında, sıcaklığı 4500ºC, ani basıncı 250000 atmosfer civarında, sirayet hızı ses hızının üzerinde ve tahrip gücü (kırıcılığı) yüksek, kor halindeki yanma şeklidir.

(migem maden terimler sözlüğü)

3.    YANGIN SINIFLARI

3.1        A Sınıfı Yangınlar

Katı yanıcı maddeler nedeniyle oluşmuş yangınlardır. Adi yangınlar da denir.

Metaller dışındaki yanabilir bütün katı maddeleri kaplar. Odun, kömür, kağıt, pamuk, ot, tahta vb. maddelerin yangınları katı madde yangınlarına örnektir.

Sıvı söndürücü veya Kuru Kimyevi Tozlu söndürücüler kullanılabilir.(En iyi söndürme elemanı SU.)

3.2        B Sınıfı Yangınlar

Yanabilen sıvılar, bu sınıfa girer.

Benzin, benzol, yağlar, yağlı boyalar, katran, alkol, tiner vb. yangınlardır.

Temel özellikleri korsuz ve alevli yanmalarıdır.

Temel söndürme prensibi köpüktür.

Fakat başlangıç ve küçük çaplı yangınlarda Köpüklü söndürücü ve kuru kimyevi tozlar kullanılabilir.

Önemli

B sınıfı yangınların üzerine su atılmaz. Atılan sular, yanıcı maddelerin çevreye akmasına ve yayılmasına neden olur.

yangına-su-dökülmez

 

3.3       C Sınıfı Yangınlar

Gaz halindeki yanıcı madde yangınlarıdır.

LPG, doğalgaz, metan, amonyak, etan, propan, asetilen, kok gazı, hidrojen vb. gazların yangınlarını kapsar.

Gaz yangınlarına müdahale ederken genel

kural önce gaz akışını kesmek sonra

söndürmektir.

Halokarbonlu söndürücüler ile kuru  kimyevi tozlu söndürücüler kullanılabilir.

3.4        D Sınıfı Yangınlar

Yanabilen hafif metal yangınlarıdır

Alüminyum, magnezyum, titanyum, karpit, çinko, sodyum, potasyum yangınları bu sınıfa girer.

Temel özellikleri korlu, alevsiz yüksek sıcaklıkta yanmalarıdır.

Halokarbonlu söndürücüler ile kuru kimyevi tozlu söndürücüler kullanılabilir.

Temel söndürme prensibi boğmadır.

Su kesinlikle kullanılmamalıdır. Çünkü bu yangınlarda yüksek sıcaklık meydana  geldiğinden su ayrışmasına, bileşenlerine ayrışmasına ve hidrojen gazı açığa çıkmasına neden olur.

D sınıfı yangınların söndürme maddesi alkali borat bazlı D tipi kuru kimyevi tozdur. Kuru kum ile yanan malzemenin üzeri örtülerek de söndürülebilir.

Önemli

ELEKTRİK YANGINLARI E sınıfı bir yangın türü müdür?

elektrik-yangınları-390x205

Elektrik, bir yangın türü değildir.

Ancak yangın nedenidir.

Elektrik yangınlarının söndürme maddesi, kuru kimyasal tozlu veya CO2 içerikli YSC dır.

HİÇ BİR SURETTE SU KULLANILMAMALIDIR!!!

Amerika ve İngiltere’de çıkan yangınların %32’si, ülkemizde ise çıkan yangınların %20’si elektrik nedeni ile çıkan yangınlardan oluşmaktadır.

4.    YANGIN SEBEPLERİ

4.1        Koruma Önlemlerinin Alınmaması

Nedenlerin başında yangına karşı önlemlerin alınmaması gelmektedir.

Yangın elektrik kontağı, ısıtma sistemleri, LPG tüpleri (evlerde kullanılan tüp gazları), kaynak işleri, patlayıcı parlayıcı maddelerin yeterince korunmaya alınmamasından doğmaktadır.

4.2        Bilgisizlik-Eğitimsizlik

Yangına karşı hangi önlemlerin nasıl alınacağını bilmemek ve bu konuda yeterli eğitimden geçmemek, yangının önemli nedenlerindendir.

İş ekipmanlarının doğru kullanımını bilmemek, soba, kalorifer gibi ısıtma sistemlerini yanlış yerleştirmek, yanıcı yakıcı, kolay tutuşabilecek malzemeleri birarada tutmak yangını davet eder.

4.3        İhmal

Yangın hususunda bilgi sahibi olmak yeterli değildir.

Söndürülmeden atılan bir kibrit veya sigara izmariti, kapatmayı unuttuğumuz LPG tüpü ,ateşi söndürülmemiş ocak, fişi prizde unutulmuş ısıtıcılar gibi ihmaller, büyük yangınlara yol açabilir.

4.4        Kazalar

İstem dışı oluşan olaylardan bazıları da yangına neden olmaktadır.(Kalorifer kazanının patlaması, elektrik kontağı gibi…)

Ancak kendiliğinden gelişen bütün olaylar, başlangıçta yeterli önlemlerin alınması sonucu olabildiği gibi bilgisizliğin de rol oynadığını görebiliyoruz. Temelde bunlar olmaksızın kazaların yol açtığı yangınlar da olmaktadır.

4.5        Sabotaj

Yangına karşı gerekli önlemler alındığı halde; bazı insanlar çeşitli amaç ve kazanç uğruna kasıtlı olarak kişi ve topluma ait bina ve tesisleri yakarak can ve mal kaybına neden olabilir.

4.6        Sıçrama

Kontrol atına alınmış veya alınmamış bir yangın, ihmal veya bilgisizlik sonucu sıçrayarak, yayılarak veyahut parlayıp patlayarak daha büyük boyutlara ulaşması mümkündür.

4.7        Doğa Olayları

Rüzgarlı havalarda kuru dalların birbirine sürtmesi ya da yıldırım düşmesi ve benzeri doğa olayları sonucunda yangın çıkabilir.

Son 10 yılın Tespit Edilmiş Yangın Nedenlerine baktığımızda

  • SİGARA%40
  • ELEKTRİK %21
  • BACA%8,3
  • KIVILCIM %4,5
  • ÇOCUKLAR %3,9
  • LPG%3
  • KÖMÜR%1
  • DİĞER%17,3

 

SANAYİ Yangınlarına baktığımızda

  • Elektrik arıza ve kontağından
  • Sürtünmeden
  • Mekanik kıvılcımlardan
  • Sigara ve kibrit alevinden
  • Sıcak satıhlardan
  • Açık alevlerden
  • Kaynak ve kesme işlerinden
  • Fazla ısınan malzemelerden
  • Statik elektrikten
  • Kendiliğinden meydana gelen yanmadan, meydana gelir.

5.    YANGIN YERİNDEKİ TEHLİKELER

5.1        Yangının Büyüme Hızı

Yangın geometrik olarak büyür.

Başlangıcında bir bardak su ile söndürülebilecek bir yangın, ikinci dakikada bir kova su ile, üçüncü dakikada bir fıçı su ile ancak söndürülebilir.

yangının-büyüme-hızı

 

5.2        Yüksek Sıcaklık Tehlikesi

Yangın yerinde sıcaklık çok hızlı bir şekilde yükselir.

Sıcaklık 5 dakika sonra 555 °C,

10 dakika sonra 660 ° C,

15 dakika sonra 720 ° C,

Yarım saat sonra 820 ° C olmakta,

1 saat sonra 927 ° C’ a yükselmektedir. Görüldüğü gibi en büyük sıcaklık artışı ilk beş dakikada olmaktadır. Bunun için yangınlarda ilk dakikalar hatta saniyeler çok önemlidir.

5.3        Yangın Bileşiklerini Yangının Yayılmasına Etkisi

5.3.1       Yanıcı Madde

Yanıcı maddenin cinsine bağlı olarak; yangının büyümesini ve yayılmasını etkiler.

5.3.2       Oksijen ve Hava

Beşte biri oksijen olan hava, yangının büyümesini ve yayılmasını etkileyen en önemli faktördür.

5.3.3       Isı Transferi

5.3.3.1      İletimle Isı Transferi (Conduction)

iletimle-ısı-transferi

 

5.3.3.2      Taşınımla Isı Transferi (Convection)

taşınımla-ısı-transferi

5.3.3.3      Işınımla Isı Transferi (Radiation)

Işınımla-ısı-transferi

 

5.4        Yangının Safhalarındaki Tehlikeler

5.4.1       Başlangıç Safhasında Alev Dili Tehlikesi (Flame-over);

Başlangıç safhasında Oksijen yeterli ama ısı yetersiz olduğundan tam yanma olmuyor. Yarım yanmış gazlar sıcaklıklarından dolayı yükselip dolaşırlarken, uygun oksijen + sıcaklık oranını buldukları yerde kısa süreli olarak alev dili şeklinde alev dili şeklinde yanabilecek yarım yanmış gazlardan oluşan duman dolaşmaktadır.

alev-dili-tehlikesi-flameover

 

5.4.2       Denge Safhasında Bütün Eşyaların Birden Tutuşması Tehlikesi (Flash-over);

Denge safhasında ısı yeterli, oksijen yeterli, duman az ve hemen hemen tam yanma oluyor. Yükselen sıcak hava konveksiyonla odada dolaşarak bütün yanıcı maddeleri tutuşma sıcaklığına yükseltiyor. Bir anda tüm maddeler tutuşuyor (Flash-over).

flashover-tehlikesi

 

5.4.3       Sıcak Tütme Safhasında Yangın Patlaması Tehlikesi (Backdraft);

Sobanın gece uyutulmasına benzeyen yüksek  ısı , İlerleyen yangın oksijeni azalttığından oksijen yetersiz, yarım yanma yani sıcak tütme şeklinde devam ediyor. Odayı basınçlı bir şekilde bu yarım yanmış gazlar dolduruyor. Kapı pencere açıldığında oksijen giriyor ve oda patlıyor (Backdraft). Bu yangın söndürmede İtfaiyeciler için en büyük tehlikedir.

backdraft-patlama

 

 

5.5        Zehirli Gazların Oluşturduğu Solunum Zorluğu Tehlikesi

1.GRUP GAZLAR: Oksijeni azaltarak Boğulmaya neden olurlar. Su Buharı, Azot, Asal Gazlar (Helyum, Neon, Argon, Kripton..) Hidrojen, LPG, Doğalgaz vb.

2.GRUP GAZLAR: Nefes yollarını tahriş ederler. Göz ve deriye de zarar verirler. Bunlar asidik ve bazik gazlardır. Hidroklorik Asit (HCl), Nitrik Asit (HNO3), Formik Asit (HCOOH), Asetik Asit (CH3COOH), Propiyonik Asit (CH3CH2COOH), Klor (Cl2), Kızgın hava, Amonyak (NH3), Aminler (R-NH2), Hidrazin (H2N-NH2), Azotdioksit (NO2), Azot Monoksit (N2O), Kükürtdioksit (SO2) v.b.

3.GRUP GAZLAR: Kana, sinir sistemine ve hücrelere tesir ederler Karbonmonoksit (CO), Hidrojen Siyanür (HCN)

5.6        Patlama Tehlikesi

5.6.1       Fiziksel Patlama;

Yangın yerinde içinde yanıcı gaz olsun olmasın bütün basınçlı kaplar fiziksel patlama tehlikesi oluştururlar. Yangın söndürme tüpleri, deodorantlar, düdüklü tencere, LPG tüpleri içlerindeki gazın artan sıcaklıkla genleşmesi sonucu, çeperlerin taşıyabileceği basıncı aştığında en zayıf yerinden, genellikle ısındığı taraftan patlar.

Dış kabı aksi istikamete doğru şarapnel tesiri ile fırlar. Tüpler soğutulduktan sonra yangın mahallinden çıkartılmalıdır.

5.6.2       Kimyasal Patlama;

Patlayıcı Maddelerin patlaması; Yangın yerinde patlayıcı maddeler olabilir. Isı ve ateşin ulaşması sonucu patlama meydana gelir.

Oda patlaması; Yanıcı gazların alt ve üst patlama sınırları vardır. Kapalı hacimde var olan veya açığa çıkan yanıcı gazların konsantrasyonu bu patlama sınırları arasına ulaşırsa en ufak bir kıvılcımla bile oda patlaması meydana gelir.

gazların-lel-uel

 

5.7        Çökme Tehlikesi

Yüksek sıcaklıktan dolayı yapı malzemelerinin taşıma gücünün zayıflaması çökme nedenidir.

 

5.8        Elektrik Tehlikesi

Yangına genellikle ilk başta su ile müdahale edilir suda elektriği iletir. Dolayısıyla su kullanırken çarpılma ve ayrıca dokunarak çarpılma tehlikesi vardır.

O yüzden yangın yerinde önce elektrik şalteri indirilerek veya sigorta sökülerek, mümkün değilse elektrik ilgili kurumdan yardım istenerek elektrik kesilmelidir.

Elektrik tehlikesi tehdidi altındaki yangın yerlerinde kuru elbise ve yalıtkan eldiven ile çalışılmalıdır. Kazazedeye dokunmak hatta yaklaşmak bile tehlikeli olabilir. Önce elektrik kesilmeli, kesilemiyorsa kuru odun, kuru elbise gibi tamponlar aracılığıyla kazazede elektrikli kısımdan uzaklaştırılmalıdır.

5.9        Kimyasal Tehlike

5.9.1       Su İle Reaksiyona Girerek Yanıcı Gaz Üreten Maddeler

Su-İle-Reaksiyona-Girerek-Yanıcı-Gaz-Üreten-Maddeler-

 

5.9.2       Zehirleyici Kimyasal Maddeler

Zehirleyici-Kimyasal-Maddeler

 

5.9.3       Radyoaktif Maddeler

Radyoaktif-Maddeler

5.9.4       Tahriş Edici Sıvı Kimyasal Maddeler;

Tahriş-Edici-Sıvı-Kimyasal-Maddeler

 

Bir Cevap Yazın