Asbest Nedir?

Asbest Nedir?

ASBEST NEDİR?

Isıya, aşınmaya ve kimyasal maddelere çok dayanıklı lifli yapıda kanserojen bir doğal silikat mineralidir. 19. yüzyılın ikinci yarısından sonra ısıyı ve elektriği yalıtması, sürtünmeye ve asit gibi maddelere dayanıklı olması nedeniyle sihirli mineral olarak tanınmaya başlanmıştır. Fakat 20. yüzyılın ikinci yarısından sonra insan sağlığına önemli zararlar veren kanserojen bir madde olduğunun tespit edilmesi ile asbest maddesi için öldürücü toz tanımlaması yapılmıştır.

Asbest Türleri

Beyaz Asbest: Beyaz asbest olarak bilinen krisotil, yılantaşından elde edilir. Dünyada çıkarılan asbesttin %95’i krisotil türü asbesttir. Birçok ülkede kullanımı tamamen yasaklanmıştır. Oldukça esnek olduğu için kumaş yapımında ve sızdırmazlık özelliği nedeniyle evlerin çatılarında ve oluklu çimentolu çatı malzemelerinde kullanılmıştır.

Kahverengi Asbest : Kahverengi asbest olarak bilinen amosit daha çok Afrika’da çıkarılır. Yüksek ısıya dayanıklıdır. Diğer asbest türleri gibi çok tehlikelidir.

Mavi Asbest: Krosidolit başlıca Afrika ve Avustralya’da çıkarılır. Özgül ağırlığının yüksek olması nedeniyle krokidolit spreyli (püskürterek) yalıtım işlerinde uzun yıllar tercih edilmiştir. Birçok avantajlarına rağmen asbest türleri içinde insan sağlığına en çok zararlı olan asbest türüdür.

Asbeste bağlı oluşan hastalıklar

Solunum ya da içme suyu yoluyla vücuda girdiğinde başta kanser olmak üzere çeşitli hastalıklara yol açar. Genel olarak akciğer zarları arasında sıvı toplanması, kireçlenme, akciğer zarı kalınlaşması ve akciğer dokusunda bağ dokusu oluşumu gibi hastalıklardır.

Asbest ve sigaranın insan vücuduna maruziyeti dereceleri
Asbest ve sigaranın insan vücuduna maruziyeti dereceleri
  • Mezotelyoma :Asbestin yol açtığı en önemli hastalık akciğer zarı ve karın zarı kanseri, yani mezotelyomadır. Mezotelyomaya ait en sık rastlanan yakınmalar, ağrı ve ilerleyici nefes zdarlığıdır. Akciğer röntgeni ve tomografide tipik bulgular saptanabilirse de, kesin tanı için başvurulan standart yöntem akciğer zarı biyopsisidir. Mezotelyoma, erken dönemde tanınıp uygun cerrahi girişim uygulanamadığında, hastayı kısa zamanda ölüme götüren bir hastalıktır.
  • Kanser : Asbest, akciğer, gırtlak ve sindirim sistemi kanserlerine yol açmaktadır.
  • Asbest Siğilleri : Sivri fiberlerin cilde saplanması ile oluşur.

asbest2

ASBESTİN KULLANIM ALANLARI VE ÜLKEMİZDEKİ DURUMU

Asbestten, özellikle gemi, uçak, otomobil  sanayiinde, makine konstrüksiyonlarında  yağlayıcı madde ve sızdırmazlık elemanı olarak, inşaat sektöründe, ısı ve ses izolasyonunda yaygın olarak yararlanılmıştır. Kullanım alanları:

asbest-kullanim-alanlari2

Eski binaların inşaatında kullanılan asbestin bir yapıda ne kadar yaygın bir kullanıma sahip olabileceğinin gösterimi olarak aşağıdaki resmi inceleyiniz. Resim üzerinde numaralandırmalar, aşağıdaki tablo liste numaralarıdır.

 

 

Asbest, mükemmel bir yalıtım maddesi olduğu için dünyada özellikle 1980’li yıllardan önce yapılmış binalarda sıklıkla kullanılmıştır. Asbestin insan sağlığına olan zararları fark edildikten sonra dünyanın birçok ülkesinde (Avrupa Birliği ülkeleri, Avustralya, Brezilya, Hong Kong, Japonya, Yeni Zelanda, ABD, vb.) bu maddenin yeni bina yapımında kullanımı yasaklanmıştır ve yaklaşık çeyrek asırdır asbestin bu ülkelerde inşaatlara girmediği varsayımı yapılabilir. Ancak, bu durum inşaat sektöründe çalışanları asbest tehlikesinden uzak tutmamaktadır. Halen ayakta duran bir çok binada asbest maddesi bulunmaktadır ve bu binalarda yapılacak her türlü bakım, onarım, restorasyon ve yıkım işlerinde çalışanların asbeste maruz kalma olasılığı hayli yüksektir. Daha da vahim olanı ülkemizde asbest yasağının 2010 yılında yasaklandığı düşünülürse bu tarihten önce ki binalarda yapılacak her türlü bakım, onarım, restorasyon ve yıkım işlerinin asbeste maruziyet içermesidir.

asbest1

Türkiye ‘de mineral olarak özellikle Bursa, Diyarbakır, Denizli, Eskişehir, Kütahya, Konya, Sivas, Şanlıurfa gibi bölgelerde rastlanmaktadır. Ancak Asbest, lifli, yumuşak, ateşte niteliği değişmeyen, zayıf ısıl ve elektriksel özgül iletkenlik, mikroorganizmalara direnç gibi özelliklere sahip madensel bir madde olduğundan, bu doğal özellikleri onu ideal bir yalıtım malzemesi yapmaktadır. Sonuç olarak; Asbest Anadolu’nun birçok yöresine taşınarak yaygınlaştırılmış ve halk tarafından bilinçsizce kullanılmıştır.

Çevre ve Şehircilik Bakanlığı,  kansere neden olan asbestin, Türkiye’de üretim, kullanım, piyasa arzı ile asbest içeren eşyaların piyasaya arzını 31 Aralık 2010 tarihinden itibaren yasaklamıştır. Yalnızca bilimsel araştırma ve geliştirme amacı ile kullanımlarının söz konusu olması halinde bakanlıktan izin alınarak kullanılmaktadır. 5909 sayılı Çevre Kanunu’nda “Tehlikeli kimyasallar ve bu kimyasalları içeren eşyayı bu Kanunda ve ilgili yönetmeliklerde belirtilen usûl ve esaslara, yasak ve sınırlamalara aykırı olarak üreten, işleyen, ithal ve ihraç eden, taşıyan, depolayan, kullanan, ambalajlayan, etiketleyen, satan ve satışa sunanlara, 100.000 Türk Lirasından 1.000.000 Türk Lirasına kadar idarî para cezası verilir.” Maddesi gereği ceza işlemleri söz konusudur.

Türkiye’de asbest yatakları
Türkiye’de asbest yatakları

Asbest Alternatifleri;

İnşaatlarda asbest alternatifleri günümüzde; asbest fiberleri ile güçlendirilmiş çimento üreten pek çok firma organik fiber içeren ürünler ürettiler. Örnek olarak; portland çimento ve silikattan oluşan Eternit ve Everit bunlardandır.

Seramik yünleri, ateş tuğlası ve yalıtım harçları gibi klasik sanayi yalıtım malzemeleriyle birlikte kullanıldığında enerji tüketimini yarı yarıya indirmesi nedeniyle özellikle ısı yalıtımında ve kuvvetlendirici malzeme olarak ısıtma tesisleri, fırınlar, yangın kapıları gibi alanlarda kullanılmaktadır.

Yüksek sıcaklığa, kimyasal etkilere dayanıklı, yüksek mukavemet gösteren, termal ve sertlik özellikleri olan Endüstride kullanılan alternatif madde grupları; Silika grubu, Kaplanmamış cam elyaf grubu, Kaplanmış cam elyaf grubu, Aromatik poliamid bileşikler, Seramik grubudur.

ÜLKEMİZDE ASBEST MEVZUATI VE ASBEST MARUZİYETİNİ ÖNLEME YÖNTEMLERİ

6331 Sayılı kanuna dayanarak çıkartılan “Asbestle Çalışmalarda Sağlık Ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik” ile ;çalışanların asbest söküm, yıkım, tamir, bakım, uzaklaştırma çalışmalarında asbest tozuna maruziyetlerinin önlenmesi ve bu maruziyetten doğacak sağlık risklerinden korunması, sınır değerlerin ve diğer özel önlemlerin belirlenmesi amaçlanmıştır.

Risk Değerlendirmesi ve asbest ölçümü;

Çalışanlar veya temsilcilerinin görüşleri alınarak; asbest tozuna maruziyet riski bulunan çalışmalarda, asbestin türü ve fiziksel özellikleri ile çalışanların maruziyet derecesini dikkate alarak risk değerlendirmesi yapılmalıdır.

Bu risk değerlendirmesi sonuçları dikkate alınarak; sınır değere uygunluğu sağlamak için çalışma ortamından düzenli olarak alınan asbest numunelerinde lif sayımı yapılır. Sınır değer olarak kastedilen; çalışanların maruz kaldığı havadaki asbest konsantrasyonunun, sekiz saatlik zaman ağırlıklı ortalama değerinin (ZAOD-TWA) 0,1 lif/cm3’ü geçmemesidir.

Asbest ölçme ve numune alma işlemleri bu konuda görevli akredite ve yetkilendirilmiş laboratuvar çalışanları tarafından alınır. Ve uygun araç gereçle donatılmış akredite ve yetkilendirilmiş laboratuarlarda lif sayımı yapılır.

Ölçüm ve incelemeler sonucu farklı asbestli malzeme ile karşılaşılması durumunda risk değerlendirmesi yeniden yapılır.

İş planlaması ve Bildirimin yapılması;

İş planı kapsamında en az aşağıdaki bilgileri içeren doküman Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğüne verilir:

  • İşin çeşidi ve tahmini süresi,
  • İşin yürütüleceği yer,
  • Asbest ve/veya asbest içeren malzemelerin uzaklaştırılmasında kullanılacak metot,
  • Asbest sökümü ve uzaklaştırılması işleminde kullanılacak ekipmanın özellikleri,
  • İşi yapanların korunmaları ve arındırılmaları,
  • İşlem sırasında ortamda veya yakınında bulunan diğer kişilerin korunması,

Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğüne yapılacak olan bildirimde en az aşağıdaki bilgileri içermelidir:

  • İşyerinin ticari unvanı ve adresi,
  • Sökümü yapılacak asbestin türü ve miktarı,
  • Yapılacak işler ve işlemler,
  • Çalışan sayısı,
  • İşe başlama tarihi ve işin tahmini süresi,
  • Asbest söküm uzmanı belgesi,
  • Asbest söküm çalışanı belgesi.

Bilgilendirmelerin Yapılması;

Asbest söküm uzmanınca; asbest söküm çalışanına, işyerinde diğer çalışanlara ve çalışan temsilcilerine;

  • Asbest ve tozunun neden olabileceği sağlık riskleri
  • Sınır değerler ve ölçümler
  • Hijyen kuralları
  • Kişisel koruyucu donanımların kullanımı ve alınacak önlemler
  • Asbest maruziyeti için özel önlemler
  • Ortam havasındaki asbest konsantrasyonu ölçüm sonuçları hakkında bilgi
  • Acil durumlarda alınacak önlemler

Konularını içeren bilgilendirmeler yapılır.

Sağlık Gözetiminin yapılması;

İşyeri hekimi tarafından çalışanların genel sağlık durumu değerlendirilir: özellikle solunum sistemi muayeneleri başta olmak üzere genel sistemik fizik muayene ile diğer tetkik ve kontrolleri yapılır. Özellikle akciğer radyografilerini uygun sürelerle tekrarlar.

İşyeri hekimi çalışanın asbeste maruz kalacağı işlerde çalıştırılmaması da dahil her türlü koruyucu ve önleyici tedbirleri belirleyerek işverene önerilerde bulunur.

İşyeri hekimi, iş sağlığındaki gelişmeleri göz önüne alarak balgam sitoloji testi, bilgisayarlı tomografi, tomodansitometri gibi daha ileri tetkikler isteyebilir.

Söküm, yıkım, tamir, bakım ve uzaklaştırma işleri;

Çalışma yaptığı herhangi bir yapı veya ortamda asbest veya asbestli malzeme bulunduğu şüphesi varsa işveren; Asbest söküm, yıkım, tamir, bakım ve uzaklaştırma işini yapmaya yetkili kişiler ile yapılmasını sağlar.

Asbest söküm uzmanlarının eğitimi İSGÜM tarafından yürütülür. Asbest söküm çalışanlarının eğitimleri ise Asbest söküm uzmanları tarafından verilir. Bu eğitim sonunda ise yazılı sınav yapılarak kurs bitirme belgesi verilir. Asbest söküm çalışanları için mesleki eğitim ya da kurs bitirme belgesinin birinin olması yeterlidir.

Sınır değerlerin aşılmaması için yapılması gerekenler;

Her durumda asbestin ortam havasındaki miktarının sınır değeri aşmaması için;

  • En az sayıda çalışan ile işin yürütülmesi,
  • Çalışma sistemi, asbest tozu çıkarmayacak şekilde izole edilmesi, bu mümkün değilse çıkan tozun ortama yayılması önlenecek şekilde tasarlanması,
  • Çalışmaların yapıldığı yerlerin ve kullanılan ekipman temizlik ve bakım işlerinin düzenli ve etkili şekilde yapılması,
  • Asbest veya toz çıkaran asbestli malzemeler, sızdırmaz uygun paketler içerisinde taşınması ve diğer malzemelerden ayrı olarak depolanması,
  • İşaretlemeler kullanılarak içinde asbest olduğunu gösterecek şekilde etiketlenip sızdırmaz paketler içinde en kısa zamanda işyerinden uzaklaştırılması,

İşlemleri takip edilmelidir.

Sınır değerin aşılması durumunda yapılması gerekenler;

  • Sınır değerin aşılmasının nedenleri tespit edilir ve asbest konsantrasyonunun bu değerin altına inmesi için derhal gerekli önlemler alınır. Bu önlemler alınana kadar çalışma yapılmaz.
  • Önlemler sonucu yeniden bir ölçüm yapılır.
  • Maruziyet değerleri önlemlerle azaltılamadığı durumlarda; solunum sistemi koruyucusu kullanılarak sınır değere uyum sağlanıyorsa çalışanların ve temsilcilerinin görüşleri de alınarak çalışma süreleri ve ara dinlenme süreleri belirlenir.
  • Uygun solunum sistemi koruyucusu ve diğer kişisel koruyucu donanımların kullanılmasının sürekli kontrol edilmesi sağlanır.
  • Sınır değerin aşılması ihtimali olan yerlere uyarı levhalarının konulmasını sağlanır.
  • Çıkan tozun, tesis veya çalışma alanı dışına yayılmasını önlenir.

Asbest içeren malzemenin etiketlenmesi

“Bazı Tehlikeli Maddelerin, Müstahzarların Ve Eşyaların Üretimine, Piyasaya Arzına Ve Kullanımına İlişkin Kısıtlamalar Hakkında Yönetmelik” ile belirtilen “Ek-2 – Asbest İçeren Eşyaların Etiketlenmesi Hakkında Özel Hükümler” bölümünde etiketlemenin nasıl yapılacağı detaylandırılmıştır.

Dünyada ve ülkemizde asbestli bir malzemenin üzerinde bulunması gereken etiket
Dünyada ve ülkemizde asbestli bir malzemenin üzerinde
bulunması gereken etiket

Asbest maruziyetini azaltabilecek unsurlar ve yöntemler;

  • Maruziyeti önleme şanı bulunmadığında azaltma yoluna gidilmelidir. Bu iş için de kullanılacak olan kişisel koruyucu donanımlar; toz geçirmeyen elyaf tulumlar, neopren eldivenler, minimum FFP2 seviyesinde solunum koruyucu maskeler ve ayak koruyucular olmalıdır.

Neopren eldivenler: EN420( Koruyucu eldivenler için genel gereklilikler ve muayene yöntemleri ), EN388 ( Mekanik risklere karşı koruyucu) ve EN 374 ( Kimyasallara ve Mikroorganizmalara Karşı Koruma Sağlayan Eldivenler ) standartlarını sağlayan eldivenlerdir.

FFP2 seviyesinde maskeler: EN 149 : 2001 +A1 : 2009 standartlarında tanımlandığı üzere süzme performansına göre  “Su ve yağ bazlı zararsız toz ve nem ve dumana karşı” % 94 koruma sağlayan maskelerdir. FFP3  ise ek olarak “bazı virüs, mikro biyolojik ortamlar ve ilaç endüstrisine karşın”  % 99 koruma sağlayan maskelerdir.

Koruyucu Elbiseler: Tüm bedeni saran tuluma benzer koruyucu elbise ve kafayı koruyan kapüşon, eldivenler ve güvenlik botlarıdır. Ayrıca gözlerde tahriş tehlikesi varsa yüz kalkanı veya koruyucu gözlük takılabilir. Unutulmaması gereken nokta ise sadece sınır değer aşıldığı zaman bu şekilde giyinilmesi gerektiğidir.

asbest-elbise

  • HEPA filtreli ventilasyon sistemi ya da vakumlama yöntemleri ile asbest maruziyeti azaltılabilir.

HEPA Filtre:  %85 ve üzerinde verimliliğe sahip yani %85 oranında, 0,3 mikrona kadar havada bulunan partikülleri havadan arındırabilen filtrelere denir.

  • Testere, zımpara taşı ve matkap gibi elektrikle çalışan el aletleri, asbest içeren malzemeler üzerinde kullanıldığında havaya asbest tozları yayacakları için bu çalışmalarda lokal havalandırma kullanılması şarttır.
  • Tozun havaya karışmasını önlemek için başvurulması gereken bir başka yol da ıslak çalışma koşulları sağlamaktır. Asbestle yapılacak her türlü işte asbest içeren malzeme ıslatılırsa ortama daha az asbest tozu yayılacaktır. Islak yöntemin bir yandan elektrik ve kayma tehlikesi yaratmamasına dikkat edilmelidir.
  • Asbest içeren yer kaplamaları zımparalanmamalıdır.
  • Asbesti sökme amacıyla basınçlı hava kullanılmamalıdır. Bu işlemler için basınçlı hava ancak ortaya çıkan toz bulutunu içine çekebilecek bir havalandırma sistemiyle beraber kullanılabilir.

Genel Önlemler

Asbest olduğu belirlenen yerlerde;

  • Gerekli işaretlemeler yapılır ve uyarı levhaları konulur. (“Dikkat! Asbest bölgesi.

Kanser ve akciğer hastalığı tehlikesi! Sadece izinli personel solunum aygıtı ve koruyucu elbise ile girebilir.” gibi uyarı levhaları)

  • Görevli olanlar dışındaki çalışanların girmesi önlenir.
  • Sigara içilmesi yasak alanlar belirlenir.
  • Yeme içme için ayrılan yerler, asbest tozu ile kirlenme riski bulunan yerlerin dışında seçilir.

Asbestle çalışılan yerlerde;

  • Çalışanlara koruyucu giysi, solunum cihazları gibi yapılan işe uygun kişisel koruyucu donanım verilir.
  • Kişisel koruyucu donanımlar işyeri dışına çıkarılmaz. Koruyucu giysiler işyerinde veya temizlik işlerinin yapıldığı yerlerde temizlenir ve işyerinden yalnızca kapalı kaplar içerisinde çıkarılır.
  • Koruyucu giysiler ile çalışanların kendilerine ait giysileri ayrı ayrı yerlerde muhafaza edilir.
  • Çalışanlara uygun el ve yüz yıkama yerleri, tozlu işlerde ise duş imkanı sağlanır.
  • Kullanılan kişisel koruyucu donanımlar, özel olarak belirlenmiş yerlerde saklanır, her kullanımdan sonra kontrol edilip temizlenir, tamir ve bakımı yapılır.

Özellikle bir yıkım işinde iş sağlığı ve güvenliği açısından izlenmesi gereken aşamaları kontrol listesi şeklinde görmek için aşağıdaki resme tıklayınız.

asbest-kontrol-listesi

Kazasız Günler Dileğiyle…

Kaynaklar;

  1. Asbestos Standard For the Construction Industry, OSHA 3096
  2. Asbestos Standard For General Industry, OSHA 3095
  3. Doç. Dr. Selim Baradan, Ege Üniversitesi, İzmir, TMH – 469 – 2011/5
  4. “Asbestle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik”, 28539 sayılı Resmi Gazete, 01.2013.
  5. “Bazı Tehlikeli Maddelerin, Müstahzarların Ve Eşyaların Üretimine, Piyasaya Arzına Ve Kullanımına İlişkin Kısıtlamalar Hakkında Yönetmelik ”, 27092 sayılı Resmi Gazete, 12.2008.
  6. Brückner B, De Coninck J-M, Albracht G, Enright K, Au M, Foltyn M, Carcoba A,Gibson M, McEneany R, Korat L. A Guide Issued By The Senior Labour Inspectors Committee (SLIC), European Commission, 2006,
  7. http://www.nedir.com/hepa-filtre

Bir Cevap Yazın