Laboratuvar İle İlgili Tedbirler

Laboratuvar İle İlgili Tedbirler

3.    Laboratuvar İle İlgili Tedbirler

Laboratuvar ortamı; çalışanlar, laboratuvarla fiziksel olarak temasta bulunan diğer kişiler ve çevre için riskli ortamlardır. Özellikle sağlık hizmetinin kurumsal olarak verildiği büyük tesislerde, çalışan güvenliğinin laboratuvar ortamı için titizlikle ele alınması gerekmektedir.

Laboratuvarlarda riskleri belirlemek öncelikle çalışma ortamı (çalışan sayısı, çalışma periyotları, çalışılan test profili, test yöntemleri, çalışılan test sayısı, çalışma ortamında bulunan cihazlar, kullanılan malzemeler, personel ve ekipman gereklilikleri, tesise ve tesis donanımına ilişkin bilgiler gibi) hakkında bilgilere sahip olmak gerekir.

Laboratuvarda görülebilen riskler kategorize edildiğinde, laboratuvar güvenliği konusu aşağıdaki başlıklarda incelenebilmektedir:

3.1       Biyolojik Güvenlik

Mikroorganizmalara karşı belirli seviyelerdeki hepa filtreli biyogüvenlik kabinleri kullanılabilir.

El hijyeni uygulaması ile bu olumsuz koşulları minimuma indirmek mümkündür. Laboratuvar ortamında bu hastalara ait klinik örneklerin başka klinik örnekler ile kontaminasyonu engellenmelidir. Ayrıca çalışanlar, hem kendileri hem de çalışma alanını ve arkadaşlarını kontamine etmemelidir. (Kontaminasyon: bir ortama herhangi bir yolla istenmeyen maddelerin/kirlerin/atıkların/mikroorganizmaların bulaşması veya bulaştırılması olarak ifade edilebilir.)

“Laboratuvarlarda 5 Endikasyon Kuralı” tanımlanmıştır.

Bu kurala göre aşağıdaki endikasyonlarda (durumlarda) el hijyeni uygulanmalıdır:

  • Laboratuvara girişte
  • Klinik materyal bulaşı olduğunda
  • Eldiveni çıkardıktan sonra
  • Laboratuvar yüzeylerine direk temastan sonra
  • Laboratuvardan çıkarken

KKD(Kişisel Koruyucu Donanım) Kullanımı

Laboratuvar çalışmaları sırasında, çalışanın sağlığını korumak ve güvenliğini sağlamak amacıyla kullanılmalıdır. Kişisel koruyucu ekipmanları, laboratuvarda yapılan risk değerlendirmesi sonrasında belirlenmelidir. Tanımlanan risklere göre KKD’nin kim tarafından, ne zaman ve nasıl kullanılması gerektiği ortaya konmalıdır. KKD’ler kişiler tarafından giyilen giysilerden veya riskleri azaltmak için kullanılan cihaz veya araçlardan oluşur. Belirlenen KKD’lerin kullanımı hakkında eğitim verilmeli ve KKD’lerin kullanımının sürekliliği sağlanmalıdır.

  • Kişisel Koruyucu Giysiler (Önlük, eldiven, gömlek, maske, gözlük, işitme koruyucuları, risk grubu 4 olan mikroorganizmalar ile çalışma sırasında giyilecek özel kıyafetlerdir. Bu kıyafetler, tanımlı riski önleyebilecek nitelikte olmalıdır.)
  • Koruyucu Ekipman: (Biyogüvenlik kabinleri, duşlar, göz yıkama musluğu, kesici delici alet kutuları, transfer kaplarıdır.) laboratuvar uygulamalarında temizlik, dezenfeksiyon, sterilizasyon işlemleri ile ilgili süreçler ve kurallar belirlenmelidir. Ayrıca Laboratuvar materyallerinin sterilize edilmesinin en etkili ve güvenilir yolu otoklavlamadır. (Otoklav, basınçlı su buharı ile doymuş bir ortamda 121 santigrat derece sıcaklıkta 15-20 dakikadasterilizasyon yapar)

3.2       Kimyasal Güvenlik

Laboratuvarda maruz kalınabilecek kimyasallar; kanserojen, toksik (örneğin, karaciğer, böbrek ve sinir sistemini etkileyen), tahriş edici, aşındırıcı, duyarlılaştırıcı etkili olabilirler. Laboratuvarda kimyasalların güvenli kullanımına yönelik bir plan oluşturulmalı ve uygulamaların bu plan çerçevesinde gerçekleştirilmesine azami özen gösterilmelidir.

Kimyasal Güvenlik Planı

  • Laboratuvarda kullanılan kimyasallar tanımlanmalı ve listelenmelidir.
  • Her kimyasal için Malzeme Güvenlik Bilgi Formu (Material Safety Data Sheet, MSDS) bulunmalıdır.
  • Kimyasalların kullanımı sırasında uyulması gereken kurallar belirlenmelidir.
  • Kimyasalların depolanma koşulları belirlenmelidir.
  • Acil durumlarda ve ilk yardım amacı ile yapılması gerekenler belirlenmelidir.
  • Kullanılması gereken kişisel koruyucu ekipman belirlenmeli, laboratuvarda bulunmalı ve çalışanların gerektiğinde kullanmasını sağlamaya yönelik düzenlemeler yapılmalıdır.
  • Çalışanların maruziyetleri izlenmeli, gerekli sağlık taramaları yapılmalıdır.
  • Çalışanlar, kimyasal güvenlik ile ilgili dokümanlar ve izin verilen maruziyet sınırları hakkında bilgilendirilmeli, uyulması gereken kurallar, acil durumda yapılması gerekenler konusunda eğitilmelidir.

3.3       Laboratuvarda Güvenli Fiziki Yapılanma

Laboratuvarda; çalışanlar, hastalar ve hastalara ait klinik örneklerin güvenliğinin sağlanması için işlevsel bir sistem oluşturulması gereklidir. Bu yüzden belirli alanlar belirlenmelidir.

Klinik laboratuvarda asgari aşağıdaki alanlar bulunmalıdır:

  • Örnek alma (ayaktan hastaların direk başvurduğu laboratuvarlar için oluşturulmalıdır. Bu alanda hastalardan kan ve diğer klinik örneklerin alınmasını sağlayacak şekilde bir düzenleme yapılmalıdır)
  • Örneklerin kabulü (bu alanda örneklerin kabul veya ret kriterlerini içerecek dokümanlara çalışanların ulaşılabilmesi sağlanmalıdır.)
  • Teknik alan (laboratuvar test yöntemlerinin çalışıldığı alan olup iş akışına ve risklere göre bir yerleşim planı oluşturulmalıdır)
  • Ofis (tüm çalışanlara yönelik şahsi dolaplar, ofis ve dinlenme alanları bulunmalıdır)
  • Depo alanı

Ayrıca laboratuvar tasarımı ve fiziki yapılanması ile ilgili dikkat edilmesi gereken hususlar şunlardır:

  • Çalışma sırasında oluşabilecek kazaları en aza indirgemek için Tek yönlü akış, laboratuvarları için etkinliğin yanında kontaminasyonun engellenmesi açısından da bir gerekliliktir.
  • Laboratuvar girişinde biyotehlike işareti bulunmalıdır.
  • Laboratuvarın ölçüleri ile ilgili yalnızca genellemeler yapılabilirse de, genel olarak bankoda çalışan bir teknisyenin, odalar, dolaplar, depo, koridorlar, duvarlar, aletlerin büyük parçaları için gerekli alanlar dışında, en az 1,5 m2 alana ihtiyacı vardır. İyi tasarlanmış ise laboratuvar çalışanı başına en az 4,5 ila 6,0 m2’lik alana gereksinim vardır.
  • Kapılar; minimum 110 cm. genişliğinde olmalı, dışa açılmalı, duvarlar; epoksi boya, zeminler; vinil veya vinil içerikli olmalı, düzgün, pürüzsüz, kolay temizlenebilir malzemeden yapılmalı, laboratuvarda kullanılan kimyasallara ve dezenfektanlara karşı dirençli olmalı ve zemin kaygan olmamalıdır.
  • Pencereler; dışa açılmalı, sineklik takılı olmalıdır.
  • Tezgâhlar suya dayanıklı olmalı, dezenfektan, asit, alkali, organik çözücüler ve orta dereceli ısıya dirençli malzemeden yapılmalıdır.
  • Aydınlatma kişiyi rahatsız etmeyecek seviyede tasarlanmalı, ışık kaynağı çalışma bankolarına paralel yerleştirilmelidir.
  • Tezgâhlar, kabinler ve ekipmanların altında ve arasında temizliğe engel olacak boşluklar bırakılmamalıdır.
  • Kablolar tavan üstünden kontrol ünitesine ulaşmalı, çalışma alanında mümkün olduğunca kablo bulunmamalıdır.
  • Laboratuvar ortamında oluşabilecek gürültülere karşı önlemler alınmalıdır. Gerekli olan alanlarda risk durumunu belirlemek için gürültü düzeyi ölçümü yapılmalıdır.
  • El hijyeni uygulamalarına ve endikasyonlarına yönelik ekipman bulunmalıdır. Musluklar mümkünse el değmeden açılabilir olmalıdır.
  • Laboratuvar ortamında, acil durumlar için göz yıkama ünitesi ve duş bulunmalıdır.
  • Güvenli su ve gaz tedariki sağlanmalıdır.
  • Klimatizasyon sağlanmalıdır. Laboratuvar ortam sıcaklığının 23°C (+/-2°C) olması önerilmektedir.
  • Elektrik sistemi ile ilgili olarak, kontrol panelleri ve sigortalar yüksek kapasiteli tasarlanmalı, acil durum jeneratörü ve kesintisiz güç kaynağı bulundurulmalıdır.
  • Tüm laboratuvar cihazları topraklı hatlara bağlanmalıdır.

Yangın

  • Yangın algılama sistemi bulunmalıdır.
  • Yangın söndürücülerinin yerleri krokileri gösterilmelidir.
  • Yangın söndürücüleri duvara sabitlenmiş olmalıdır.
  • Yangın uyarı ve ikaz sistemlerinin, yangın söndürücülerin, elektrik panolarının yeri ve yangın söndürücülerinin kullanımı tüm çalışanlar tarafından bilinmelidir.
  • Yangın söndürme cihazlarının kontrolü, düzenli olarak yapılmalıdır.
  • Yangın çıkış levhaları açık görülebilir şekilde asılmalıdır.
  • Tüm laboratuvarlarda yanıcı sıvılar herhangi bir kıvılcım kaynağından (bunzen beki gibi) uzak tutulmalıdır.
  • Yanıcı maddeler, yangın ve patlamalara yol açabilen buharlaşmalara sebep olabileceğinden havalanması iyi olan uygun ortamlarda saklanmalıdır.
  • Yanabilir sıvıların laboratuvarda kullanımda olan kısımları çok küçük miktarlarda (tercihen yarım litreyi geçmemeli) güvenli ambalajlarda ve havalandırması iyi yerlerde bulundurulmalıdır. Büyük miktarlardaki yanıcı sıvılar kimyasal madde saklamaya uygun depolarda saklanmalıdır.
  • Yangın ve acil durum anında acil çıkış kapıları hasta ve çalışan sayısına göre dizayn edilmeli

Hastanelerde İş Sağlığı ve Güvenliği Giriş Yazısını İncelemek İçin TIKLAYIN

Kaynak:

  • Sağlık Hizmet Kalite Standartları ile bu standartların uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar
  • Klinik Mikrobiyoloji Laboratuvarları Kalite Yönetimi Rehberi Ocak 2014 – C. Sağlık Bakanlığı
  • Binaların yangından Korunması Hakkında Yönetmelik

Bir Cevap Yazın