Tüpler

Tüpler

Basınçlı Gaz Tüpleri İle Güvenli Çalışma Tedbirleri

Basınçlı Gaz Tüpleri İle İlgili TANIMLAR:

 

Basınçlı Madde:

  • 21 derece sıcaklık ve 30 N/santimetrekareyi aşan basınçta alev almaz madde veya karışım
  • 21 derece sıcaklık ve 10 N/santimetrekare basınçta gaz halinde parlayıcı veya toksik maddeleri ifade eder.

*Basınçlı gazların çoğu 1380-1820 N/santimetrekare basınçtadır.

Faz Durumuna Göre Basınçlı Gazlar:

  • Sürekli Gazlar: Oksijen, N, Ar, H (Dolum basınç ve sıcaklıklarında sıvılaşmayan gazlardır)
  • Sıvılaşan Gazlar: Karbondioksit, Propan, Protoksit D’azot (Dolum basınç ve sıcaklıklarında sıvılaşan gazlardır)
  • Çözünmüş Gazlar: Asetilen (Tüp içerisinde yer alan gözenekli poroz maddeye emdirilmiş çözücü içerisinde çözünen gazlardır)

Kimyasal Özelliklerine Göre Gazlar:

  • Aşındırıcı Gazlar: Amonyak, Cl (Klor)
  • Parlayıcı (Yanıcı) Gazlar: Asetilen, Amonyak, Arsin, CO, Etan, H, Metan, Propan, Silan
  • (Asgari parlama sınırı dikkate alınmaksızın havada hacim olarak %12 veya daha fazla parlama alanına sahip gazlardır.)
  • İnert Gazlar: He, Ne, Ar, Xe
  • (Normal sıcaklık ve basınçta tepkimeye girmeyen gazlardır. Renksiz ve kokusuz olup parlayıcı ve toksik değillerdir. Çok yüksek basınçta depolanırlar.)
  • Oksitleyici (Yakıcı) Gazlar: Sıkıştırılmış Hava, Cl, NO, Oksijen
  • (Tek başlarına tutuşmayan tutuşmaya yardımcı olan gazlardır.)
  • Kriyojenik Gazlar: N, Oksijen, Ar, Nitrojen
  • (Atmosferik sıcaklıkta -90 derecenin altında kaynama noktasına sahip gazlardır. Son derece soğukturlar. Buz yanığı veya doku ölümüne sebep olabilirler.)
  • Toksik veya Zehirli Gazlar: CO, Cl, NO, Arsin (Ölümcül olabilirler fazla solunması tehlikelidir.)

Havadan Hafif Gazlar                                                   Havadan Ağır Gazlar

Helyum Balon Gazı, H                                                N, Ar, LPG, Karbondioksit

Basınçlı Gaz Tüpleri Birlikte Kullanılan Ekipmanlar

Regülatörler: Regülatörler, yüksek basınçla tüp içinde depolanmış gazın emniyetli bir şekilde istenilen basınç ve debi değerinde kullanılmalarını sağlayan ekipmanlardır. Bu ekipmanlar, gazların fiziksel ve kimyasal özelliklerine bağlı olarak paslanmaz çelik veya pirinç gövdeden, tek kademeli veya çift kademeli olarak imal edilirler.

regulator

 

Şalomalar: Kaynak ve yüzey kaplama işlemlerinde, metalleri keserken ya da eritirken kullanılan ve alev püskürten araçlardır.

saloma

 

 Kontrol vanaları ve alev tutucular: Oksijen yakıtlı kesme ve kaynak işlerinde işçileri korumak amacıyla tasarlanmış olan güvenlik ekipmanlarıdır. Kontrol vanaları, gazların istenmeyen ters akımlarını önlemek amacıyla tasarlanmıştır. Alev tutucular ise alevin ileri yönde yayılmasını engellemek amacıyla kullanılırlar.

alev-tutucu

 

Hortumlar:

Gaz Kaplama rengi ve işareti
Asetilen, diğer yanıcı gazlara(LPG, MPS, doğal gaz, metan hariç) Kırmızı
Oksijen Mavi
Basınçlı hava, azot, argon, CO2 Siyah
LPG, MPS, doğal gaz, metan Portakal rengi
Katkılı yakıt gazı Kırmızı-katkılı
Katkılı yakıt gazı hariç bu tabloda verilen bütün yakıt gazları Kırmızı/portakal rengi
* Hortumun hidrojen için kullanmaya uygunluğu konusunda imalâtçının görüşü alınmalıdır.

TÜPLERİN GÜVENLİ KULLANIMI

  • Basınçlı gaz tüpleri ile çalışmaya başlamadan önce işçilerin çalıştıkları basınçlı gazın özellikleri, güvenli kullanım esasları ve tehlikeli durumlarda yapmaları hususunda eğitilmeleri gerekir. İşçilerin, eğitim sonrasında tüp ve eklentilerini (ör: vanalar, alev tutucular ve regülatörler) gözle muayene edebilecek ve tüplerde hasar (göçük, şişlik, yanık izleri, aşınma, vb.) olup olmadığı tespit edebilecek seviyeye gelmeleri sağlanmalıdır.

Tüplerin Teslim Alınması:

  • Gaz tüplerinin içeriği ve tehlikeleri, tüpün üzerinde çıkartma ve baskılarla gösterilmelidir. Renk kodları, üretici firmalara göre değişebileceğinden güvenilir değildir. Ayrıca, başlıklar değiştirilebilir olduğundan üzerlerindeki etiketler yanıltıcı olabilir. Bu nedenle renk kodları veya tüpün boğaz kısmında asılı olan etiketler tek başlarına kabul edilmezler. TS EN 7225 ‘e göre etiketleme yapılmalı eksik bilgi veya okunamaz etiket ile gelmiş tüpler kabul edilmemelidir.

 

Tüplerin Taşınması:

  • Tüpleri taşıyacak olan araçlarda yangın söndürücüler ve statik elektriği topraklayacak şeritler olmalıdır.
  • Taşımada mümkün olduğunca açık araçlar veya römorklar kullanılmalıdır. Kapalı araçlarla taşınmanın gerektiği durumlarda aracın havalandırılması sağlanmalıdır.
  • Basınçlı gaz tüpleri, aksi belirtilmedikçe dik olarak taşınmalıdır. Taşıma sırasında vanaların ve tüp bağlantılarının zarar görmemesi için özen gösterilmelidir. Tüpler her zaman vana koruyucularıyla birlikte taşınmalıdır.
  • Yanıcı gaz tüpleriyle zehirli gaz tüpleri beraber taşınmamalıdır.
  • Tüpleri taşıyan kişilerin güvenlik ayakkabısı, eldiveni ve gözlüğü takmaları tavsiye edilir. (Türk Standartları Enstitüsü, Gaz Tüpleri-Emniyetli Taşıma ve Kullanma, 2003 )

Tüplerin Depolanması: 

 

            Basınçlı Gazların Tehlikelilik Özelliklerine Göre Gruplandırılması 

 

1.Grup 2.Grup 3.Grup 4.Grup 5.Grup 6.Grup
* Yanıcı olmayan* Korozif olmayan* Az toksikYakıcı * Yanıcı* Korozif olmayan* Az toksik * Yanıcı* Korozif* Toksik * Toksik ve/veya Korozif * Yanıcı olmayan * Yakıcı *Kendiliğinden tutuşan (Pirofirik) *Çok toksik
Argon, Karbondioksit, helyum, azot, oksijen Asetilen, hidrojen, propan, bütan Amin, merkaptan ve halojenli hidrokarbonlar içeren özel gaz karışımları Hidrojen klorür, flor ve florürler, asit gazları Silan Arsin, fosfin, azot oksitler

Birlikte Depolanabilir: 1-4, 2-3                   Birlikte Depolanamaz: 1-2, 3-4, 2-4

*5 ve 6. Grup hiçbir grupla beraber depolanamaz. 

  • Grup 1 ve 4’e dahil tüpler iyi havalandırılan alanlarda depolanmalıdırlar. Hava giriş ve çıkışını alttan ve üstten olacak şekilde, doğal veya mekanik yoldan sağlamak gereklidir.
  • Grup 2 ve 3’e dahil tüplerin depolandığı alanlarda elektrik tesisatı, cihazlar vb. onaylı ex-proof (patlamaya karşı korumalı) malzemeden oluşmalı ve iyi havalandırma şartları sağlanmış olmalıdır.
  • Grup 5 ve 6’daki tüpler mutlaka açık havada, yerleşim yerlerinden, ısı yayan kaynaklardan ve yanıcı maddelerden uzak alanlarda, direkt güneş ışığından korunmuş vaziyette depolanmalıdır.
  • Yan yana depolanamayan gruba ait tüplerin arasına asal gaz yerleştirerek emniyet mesafesini sağlamak gerekir.
  • Grupların yanmaz duvarlarla, dolu ve boş tüplerin çözülebilen zincir yardımıyla ayrılması ve emniyet mesafesi yerine araya yanmaz duvar konularak dolu ve boş tüplerin ayrı depolanması gerekir.
  • Tüpler dik ve kapakları takılı depolanmalıdır.
  • Boş ve dolu tüpler ayrılmalıdır.
  • Oksijen veya yanmayı destekleyen diğer gazların tüpleri, yanıcı gaz tüplerinden en az 6 m. uzakta veya ateşe dayanıklı bir duvar ile bu tüplerden ayrılmış olarak depolanmalıdır.
  • Depo alanı içindeki tüpleri gruplara ayırdıktan sonra her grubun özelliği tabelalar asılarak belirlenmelidir.
  • Tüp depolama alanında malzeme istiflemesi yapılmamalıdır.
  • Tüplerin depolandığı alanın zemini toprak olmamalı, eğim, çukur, çatlak vb. bulunmamalıdır.
  • Yetkisiz kişiler girmemelidir.
  • Tüpler paslanma ve ağır hava şartlarına karşı korunmalıdır.
  • Tüp depo alanında yangına karşı acil müdahale için yangın söndürücüler (karbondioksit veya kuru kimyasal içerikli) bulunmalıdır. Yangın durumunda tüp soğutma işleminde kullanmak amacıyla ise tüp depo alanına ulaşabilecek mesafede hidrant veya basınçlı bol su kaynağı bulunmalıdır.
  • Tüplerle çalışmalarda talimatlar hazırlanmalıdır.
  • gaz tüpleri için oksijen-talimat
  • Dolumu yapan firma tarafından tüp üzerine konulan ve içindeki gazı tanıtan etiketler kesinlikle kopartılmamalıdır.
  • Zehirleyici gazlar ile çalışılan yerlerin yakınında mutlaka bir solunum cihazı bulunmalıdır.
  • Oksijen veya yanmayı destekleyen başka gaz tüplerinin valflerine kesinlikle yağ, gres veya başka yanıcı madde değmemelidir.
  • Tüpler, valfler ve diğer gaz ekipmanlarının kontrol ve testleri periyodik olarak yapılmalıdır.

Bilim Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından basınçlı gaz tüpleri, manifoldlu tüp demetleri ve bu ekipmanların içerisindeki gazın izlenebilirliğinin sağlanması amacıyla dolum tesisleri, satıcılar, bayiler ve A tipi muayene kuruluşlarının Bakanlık tarafından oluşturulan takip sistemine entegre edilmesine ilişkin usul ve esaslar yayımlanmıştır.

BASINÇLI GAZ TÜPLERİNİN DOLUM VE PERİYODİK MUAYENELERİNİN USUL VE ESASLARINA İLİŞKİN TEBLİĞ (TEBLİĞ NO: SGM-2015/2)

BASINÇLI GAZ TÜPLERİ VE MANİFOLDLU TÜP DEMETLERİNİN PERİYODİK MUAYENESİNİN A TİPİ MUAYENE KURULUŞLARI TARAFINDAN YAPILMASINA DAİR USUL VE ESASLAR

 

İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenliği Şartları Yönetmeliğinde,

– Taşınabilir gaz tüplerinin (dikişli, dikişsiz) kontrollerinin TS EN 1802, TS EN 1803, TS EN 1968, TS EN 13322, TS EN 14876, TS EN ISO 9809 ve TS EN ISO 16148 standartlarında belirtilen kriterlere uygun olarak ve bu standartlarda süre belirtilmemişse 3 yılda bir yapılacağı,

– Taşınabilir asetilen tüplerinin, TS EN 12863 standardında belirtilen kriterlere uygun olarak yapılacağı,

– Kullanımdaki LPG tüplerinin ise TS EN 1440:2008+A1:2012, TS EN 14767, TS EN 14795, TS EN 14914 standartlarında belirtilen kriterlere uygun olarak ve bu standartlarda süre belirtilmemişse yılda bir yapılacağı,

hususları belirtilmiştir.

Bu kapsamda, işyerine tüplerin deney ve muayenelerini yapacak yetkili personel olmaması durumunda dolum firmalarından gelen tüplerden periyodik kontrolü yapılmamış olanlar kabul edilmemelidir. 

            Üretici firmadan işyerine gelen tüpler, uzman kişilerce öncelikle gözle muayene edilmelidir. Bu muayene sonucunda, tüpün yüzeyinde ezikler ve kalıcı işaretlerin korozyona uğradığı tespit edilirse, tüpte belirgin olmayan bir etiket görülürse (ağırlığı, test tarihi vb.) ve tüpün içinde bulunan gaz ile dış yüzeyinin renginin uyumsuz olduğunu kanaatine varılırsa, tüpler gaz dolumu yapan firmadan teslim alınmamalıdır.

 

Yararlanılabilecek Diğer Kaynaklar:

Basınçlı Gaz Tüplerinin Dolum ve Periyodik Muayenelerinin Usul ve Esaslarına İlişkin Tebliğ (22.01.2015/29244)

Basınçlı Gaz Tüplerinin Tehlikeleri ve Taşınması

Basınçlı Gaz Tüpleri İle Güvenli Çalışma

Basınçlı Gaz Tüpleri İle Güvenli Çalışma(Etüt Çalışması)

2 yorum


  1. Karisim kaynak tüpü ile karisim olmayan kaynak tüpü arasindaki fark nedir ikisinin arasindaki farki nasil anlarim bilgilendirirseniz sevinirim

    Cevapla

    1. Merhaba Ali Bey;
      Karışım tüpleri içerisinde birden fazla gaz çeşidi bulunduran tüplerdir. Karışım olmayan tüpler ise içerisinde tekil gaz bulunduran tüplerdir(Oksijen, argon, azot,helyum vb). İşyerine dışarıdan temin edilen tüpler teslim alınırken özellikle gözle muayenesi yapılarak üzerindeki etiketinin varlığından emin olunmalı, bu etiketin üzerinde de içerisinde hangi gazın bulunduğu, ağırlığı, test tarihi gibi bilgilerin yer almasına dikkat edilmelidir. Üzerinde etiketi olmayan bunun yanında yüzeyinde ezik, korozyona uğramış bölgeleri bulunan gazlar teslim alınmamalıdır.

      Cevapla

Bir Cevap Yazın