İş Güvenliği Uzmanlarının Görev Yetki ve Sorumlulukları

İş Güvenliği Uzmanlarının Görev Yetki ve Sorumlulukları

İş Güvenliği Uzmanlarının Görev Yetki ve Sorumlulukları

İş Güvenliği Uzmanlarının Görev Yetki ve Sorumluluklarından önce  İş güvenliği uzmanlığının ne olduğuna bakmak lazım iş güvenliği uzmanlığının temelini 10.06.2003 tarihinde yayımlanarak yürürlüğe giren 4857 sayılı İş Kanunu oluşturur. Kanunun o zaman ki metninin 82. maddesinde “sanayiden sayılan, devamlı olarak en az elli işçi çalıştıran ve altı aydan fazla sürekli işlerin yapıldığı işyerlerinde işverenler, işyerinin iş güvenliği önlemlerinin sağlanması için … bir veya daha fazla mühendis veya teknik elemanı görevlendirmekle yükümlüdürler” denmekte idi. İş güvenliği uzmanı olarak değil ama “İş güvenliği ile görevli mühendis veya teknik eleman” tabiri kullanılmıştır.

Daha sonrasında İş Kanunu’nun içerisinde birkaç madde olmaktan çıkarılarak, 2012’de yürürlüğe konulan müstakil bir İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu yayımlanmıştır. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kamu ve özel sektör fark etmeksizin tüm işyerlerinde uygulanarak her işyerinin iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi bulundurma zorunluluğunu da beraberinde getirmiştir.

Yeni kurulan tüm sistemler çeşitli sorunları bünyesinde barındırır. OSGB vasıtası ile olsun bireysel olarak çalışsın günümüzde belirli sürelerle işyerlerine hizmet vermek durumunda kalan iş güvenliği uzmanlarının da sorunları oldukça fazladır. Burada hemen bir çok platformda dile getirilen ortak sorunlardan bahsetmeyeceğim zira sistem bu çarpık haliyle devam etmekte ve iş kazası sonucunda bir çok iş güvenliği uzmanı da görevleri nedeniyle yaptıkları veya yapmadıkları şeylerden dolayı mahkemelerde taraf gösterilmekte hatta zaman zaman kusurlu ilan edilen kişilerin başında gelmektedir. Peki iş güvenliği uzmanlarının görev ve yetkileri nelerdir? İşverene ve 3. kişilere karşı olan sorumlukları nelerdir? Soruları akıllara gelmektedir.

2014 yılının mayıs ayında eski İş Sağlığı Güvenliği Genel Müdürü Kasım Özer bir mülakatında “İş güvenliği uzmanı teknik bir danışman, bir yardımcıdır. İşverenin bilmediği teknik konularda ona danışması içindir. Mali müşavir gibi, hukuk müşaviri gibi. İş güvenliği uzmanı diyor ki işverene, “burada aydınlatma yetersiz, şöyle bir aydınlatma gerekir”. Ya da mesela boya yapılan bir yer, “burada havalandırma uygun değil havalandırmayı tabandan yapmamız lazım”. İş güvenliği uzmanının bütün görevi budur.” Demiştir. (http://www.star.com.tr/guncel/is-guvenligi-genel-muduru-kasim-ozer-mufettis-sorar-uzman-onerir-sorumluluk-isyerinindir-haber-884759/)

İş güvenliği uzmanının görevini sadece danışmanlık veya tavsiye veren kişi olarak tanımlamak, günümüzde mahkemelerin verdiği kararlara baktığımızda eksik kalmaktadır.

Örnek bir yargı kararını paylaşayım:

Hala hafızalardan silinmeyen 2012 yılında İstanbul/Esenyurt’ ta meydana gelen çadır faciasında 11 çalışan yanarak feci şekilde hayatını kaybetmişti. Yangına mutfakta kullanılan ısıtıcının yol açtığı belirtilmişti.

Kaldem İnşaat’ın işçi sağlığı iş güvenliğinden sorumlu çalışanı, iş güvenliği uzmanı C.Y. 1. derecede tali kusurlu bulunarak 6 yıl hapis cezası aldı. Marmara Park AVM inşaatının bir başka taşeron firması Miratek’in iş güvenliği uzmanı Ö.F.G. de meslektaşıyla aynı cezaya çarptırıldı. İş güvenliği uzmanı Ö.F.G’nin denetim defterinde tehlikelere ilişkin gözlemleri ve yapılması gerekenleri sıralaması cezaya çarptırılmasına engel olamadı.

(link: http://politeknik.org.tr/esenyurt-is-cinayeti-davasi-sonuclandi-is-guvenligi-uzmanlarina-ceza/)

Görüldüğü gibi mahkemelerimizin iş güvenliği uzmanını bir danışmandan çok daha fazla sorumlu olarak gördüğü açıktır ki alt mevzuatımızda da bu şekilde işlenmiştir. Bu noktada iş güvenliği uzmanlarının görev yetki ve sorumluluklarına ayrıntılı bir şekilde yer verilen 29.12.2012 tarih ve 28512 sayılı resmi gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren İş Güvenliği Uzmanlarının Görev, Yetki, Sorumluluk Ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik’ e göz atmakta fayda var:

İş güvenliği uzmanlarının görevleri

 

1.Rehberlik;

  • İşyerinde yapılan çalışmalar ve yapılacak değişikliklerle ilgili olarak tasarım, makine ve diğer teçhizatın durumu, bakımı, seçimi ve kullanılan maddeler de dâhil olmak üzere işin planlanması, organizasyonu ve uygulanması, kişisel koruyucu donanımların seçimi, temini, kullanımı, bakımı, muhafazası ve test edilmesi konularının, iş sağlığı ve güvenliği mevzuatına ve genel iş güvenliği kurallarına uygun olarak sürdürülmesini sağlamak için işverene önerilerde bulunmak.

Rehberlik ve danışmanlık olarak görülebilecek çok genel bir madde olup iş güvenliği uzmanına planlama ve organizasyonun sağlanması için önerilerde bulunma görevi veriliyor.

Burada özellikle kişisel koruyucu donanımların çalışanlara tesliminin imza karşılığı yapılması ve bu formların çalışan dosyasında saklanması ileride meydana gelebilecek kazalarda ispat açısından önem arz etmektedir. Kaza sonrası canı yanmış! çalışan veya yakınları verdiğiniz eğitimleri de, kişisel koruyucu donanımları da inkâr edebilir.

  • İş sağlığı ve güvenliğiyle ilgili alınması gereken tedbirleri işverene yazılı olarak bildirmek.

İşverene noksan hususları resmi olarak bildirdiğiniz, saklanması ve imzalanmasından işverenin sorumlu olduğu onaylı defter kesinlikle boş bırakılmamalıdır. Bu defteri sadece noksan hususların yazılabileceği bir defter olarak değil, işyerine gelindiği zamanlarda yapılan tüm işlerin yazılabileceği bir defter olarak görmek daha uygun olacaktır.

  • İşyerinde meydana gelen iş kazası ve meslek hastalıklarının nedenlerinin araştırılması ve tekrarlanmaması için alınacak önlemler konusunda çalışmalar yaparak işverene önerilerde bulunmak.

İş kazalarından sonra kaza inceleme raporu düzenlenmeli ve kazanın meydana gelme sebepleri açıkça ortaya konmalıdır. Daha sonra yine aynı şekilde meydana gelebilecek kazaları önlemek için hangi tedbirlerin alınması gerektiğine karar verilmeli ve işyerinin genelinde aynı önlemler alınmalıdır.

  • İşyerinde meydana gelen ancak ölüm ya da yaralanmaya neden olmayan, ancak çalışana, ekipmana veya işyerine zarar verme potansiyeli olan olayların nedenlerinin araştırılması konusunda çalışma yapmak ve işverene önerilerde bulunmak.

Mevzuatımızda yukarıda tanımlanan olay ramak kala diye tabir edilen olaylardır. Herhangi bir ölüm veya yaralanmaya sebebiyet vermemiş olsa da tıpkı iş kazası gibi değerlendirilerek gerekçelerinin ortaya konması gereken olaylardır. İş kazalarında olduğu gibi bir daha meydana gelmemesi için gerekli tedbirler alınması için çalışmalar yapılmalıdır.

2.Risk değerlendirmesi;

İş sağlığı ve güvenliği yönünden risk değerlendirmesi yapılmasıyla ilgili çalışmalara ve uygulanmasına katılmak, risk değerlendirmesi sonucunda alınması gereken sağlık ve güvenlik önlemleri konusunda işverene önerilerde bulunmak ve takibini yapmak.

Risk değerlendirmesini hazırlamak sadece iş güvenliği uzmanının görevi olmadığı gibi hazırlanırken uzmanlığını kullanarak ilgili riskleri gözler önüne serecek olan, risk değerlendirmesi ekibinde saha ile ilgili noksan hususlara ve nasıl önlemler alınması gerektiğine dair hususlara en hâkim olması gereken kişi iş güvenliği uzmanıdır.

3.Çalışma ortamı gözetimi;

  • Çalışma ortamının gözetiminin yapılması, işyerinde iş sağlığı ve güvenliği mevzuatı gereği yapılması gereken periyodik bakım, kontrol ve ölçümleri planlamak ve uygulamalarını kontrol etmek.

İşyerinde bulunan iş ekipmanlarından basınçlı kaplar, kaldırma ve iletme ekipmanları, tesisatlar vb. periyodik kontrol gerektiren ekipmanların periyodik kontrollerinin takibi, ilgili kişilerce yönetmelikte belirtildiği şartlarda yapılıp yapılmadığı, periyodik kontrol raporunda giderilmesi gereken noksan husus bulunup bulunmadığı eğer varsa bu hususların da giderilmesini sağlayarak tamamen noksansız bir periyodik kontrol raporuna sahip olunmasını sağlamak iş güvenliği uzmanının görevleri arasında sayılmıştır. Bunun dışında ayrıca ekipmanların bakım periyotlarını takip etmelidir. Bu konuda makinenin üretici firmasının hazırladığı kullanma klavuzları kullanılmalıdır.

  • İşyerinde kaza, yangın veya patlamaların önlenmesi için yapılan çalışmalara katılmak, bu konuda işverene önerilerde bulunmak, uygulamaları takip etmek; doğal afet, kaza, yangın veya patlama gibi durumlar için acil durum planlarının hazırlanması çalışmalarına katılmak, bu konuyla ilgili periyodik eğitimlerin ve tatbikatların yapılmasını ve acil durum planı doğrultusunda hareket edilmesini izlemek ve kontrol etmek.

İşyerinde acil durum planının hazırlanmasına yardımcı olunarak, acil durum ekiplerinin eğitimlerinin verilmesi, tatbikatların gerçekleştirilmesi sağlanmalıdır.

4.Eğitim, bilgilendirme ve kayıt;

  • Çalışanların iş sağlığı ve güvenliği eğitimlerinin ilgili mevzuata uygun olarak planlanması konusunda çalışma yaparak işverenin onayına sunmak ve uygulamalarını yapmak veya kontrol etmek.

İşverenle koordineli bir şekilde çalışarak (işe giriş çıkış yapan çalışanların koordinasyonu) işyerinde çalışanların tamamının eğitim alması sağlanmalı, yıllık eğitim ve çalışma planı hazırlanmalıdır.

  • Çalışma ortamıyla ilgili iş sağlığı ve güvenliği çalışmaları ve çalışma ortamı gözetim sonuçlarının kaydedildiği yıllık değerlendirme raporunu işyeri hekimi ile işbirliği halinde EK-2’deki örneğine uygun olarak hazırlamak.
  • Çalışanlara yönelik bilgilendirme faaliyetlerini düzenleyerek işverenin onayına sunmak ve uygulamasını kontrol etmek.

İşyerine dışarıdan çalışmak için gelen başka çalışanları, kendi işyerinin riskleri konusunda bilgilendirme faaliyetleri düzenlenmeli ve bu faaliyetlerin sürdürüldüğü kontrol edilmelidir.

  • Gerekli yerlerde kullanılmak amacıyla iş sağlığı ve güvenliği talimatları ile çalışma izin prosedürlerini hazırlayarak işverenin onayına sunmak ve uygulamasını kontrol etmek.

İşyerinde bulunan makine ve ekipmanların kullanma talimatının hazırlanması, tankerler, silolar, tüneller gibi kapalı alanlarda yapılabilecek işler, herhangi bir bakım işi, yüksekte yapılacak çalışmalar vb. durumlarda uygulanması için talimatlar oluşturularak bu talimatlara uyulması temin edilmeli ve uygulanıp uygulanmadığını izlenmelidir.

5.İlgili birimlerle işbirliği;

  • Çalışan temsilcisi ve destek elemanlarının çalışmalarına destek sağlamak ve bu kişilerle işbirliği yapmak.

İş güvenliği uzmanlarının bir işyerinde sahada en önemli yardımcısı çalışan temsilcisi olmalıdır. Maalesef ki çalışan temsilcisi seçimi kanunen zorunlu olduğu için işverenin, kendi istediği birini tek sayfalık matbu bir yazı ile atadığı! bir A4 sayfasından ibaret olarak görülmektedir. Bir işyerinde iş sağlığı ve güvenliğine biraz daha merakı veya ilgisi olan, çalışanlar arasında sözü geçen, en azından alınacak tüm önlemlerin kendi yaşamı için yapıldığının farkında olan kişiler arasından çalışan temsilcisi seçilirse o işyerinde iş güvenliği uzmanı da en azından fiilen tüm yükü üzerine almamış olur.

İş güvenliği uzmanlarının yetkileri

İş güvenliği uzmanının yetkileri aşağıda belirtilmiştir:

  • İşyerinde belirlediği hayati tehlikenin ciddi ve önlenemez olması ve bu hususun acil müdahale gerektirmesi halinde işin durdurulması için işverene başvurmak.
  • Görevi gereği işyerinin bütün bölümlerinde iş sağlığı ve güvenliği konusunda inceleme ve araştırma yapmak, gerekli bilgi ve belgelere ulaşmak ve çalışanlarla görüşmek.

İş güvenliği uzmanının iş sağlığı ve güvenliği konusunda yaptığı çalışmalarda istediği tüm çalışanlarla görüşmek ve bu konudaki bilgi ve belgeleri inceleme yetkisi vardır. Bu yetkilerini sonuna kadar kullanarak çalışanlar üzerinde de belirli bir otoriteye sahip hale gelmelidir. Tabi ki bu noktada işverenin iş güvenliği uzmanının arkasında durması işleri çok daha hızlandıracaktır. Özellikle görev yaptığı işyerindeki birim sorumlularına, ustabaşlarına, formenlere, şeflere kendi birimleri ile alakalı alınması gerekli tedbirleri tebliğ etmeli ve kontrolünü de bu sorumlulara vererek iş yükünü azaltabilmelidir. Bu görev dağılımını özellikle risk değerlendirmesine işleyerek kişilerin daha da motive olması sağlanabilir.

Risk değerlendirmelerinde ilgili riskin karşısında sorumluluğun belirtildiği kişi genellikle işveren diye belirtilip geçilmektedir. İşverenlik zaten işyerinin tamamında gerçekleşen iş güvenliği faaliyetlerinin sorumlusudur. Risk değerlendirmelerinde daha da kılcala inilerek görev dağılımı yapılmalıdır.

  • Görevinin gerektirdiği konularda işverenin bilgisi dâhilinde ilgili kurum ve kuruluşlarla işyerinin iç düzenlemelerine uygun olarak işbirliği yapmak.
  • Tam süreli iş sözleşmesi ile görevlendirilen iş güvenliği uzmanları, çalıştıkları işyeri ile ilgili mesleki gelişmelerini sağlamaya yönelik eğitim, seminer ve panel gibi organizasyonlara katılma hakkına sahiptir. Bu gibi organizasyonlarda geçen sürelerden bir yıl içerisinde toplam beş iş günü kadarı çalışma süresinden sayılır ve bu süreler sebebiyle iş güvenliği uzmanının ücretinden herhangi bir kesinti yapılamaz.

İş güvenliği uzmanlarının yükümlülükleri

  • İş güvenliği uzmanları, bu Yönetmelikte belirtilen görevlerini yaparken, işin normal akışını mümkün olduğu kadar aksatmamak ve verimli bir çalışma ortamının sağlanmasına katkıda bulunmak, işverenin ve işyerinin meslek sırları, ekonomik ve ticari durumları ile ilgili bilgileri gizli tutmakla yükümlüdürler.
  • İş güvenliği uzmanları, iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerinin yürütülmesindeki ihmallerinden dolayı, hizmet sundukları işverene karşı sorumludur.

Oldukça kritik bir maddedir. Bir iş kazası meydana geldiğinde iş güvenliği uzmanı direkt sorumlu olmasa dahi işveren sorumlu tutulup belirli bir tazminata hükmedilirse, işverenin olayın oluş şekline göre bu tazminatın belirli bir bölümünü iş güvenliği uzmanına rücu etme hakkı doğabilir. İş güvenliği uzmanının da işvereni OSGB ise bu konu OSGB ile işveren arasında yapılacak anlaşmalarda önemli bir madde haline gelmektedir. Bireysel olarak çalışan iş güvenliği uzmanları da yaptıkları sözleşmelere kendilerini bu konuda koruyucu maddeler koyabilir.

  • İş güvenliği uzmanı, işverene yazılı olarak bildirilen iş sağlığı ve güvenliğiyle ilgili alınması gereken tedbirlerden acil durdurma gerektiren haller ile yangın, patlama, göçme, kimyasal sızıntı gibi hayati tehlike arz edenleri, belirlenecek makul bir süre içinde işveren tarafından yerine getirilmemesi hâlinde, işyerinin bağlı bulunduğu çalışma ve iş kurumu il müdürlüğüne yazılı olarak bildirmekle yükümlüdürler.

Çok tartışmalı bir madde olmasına rağmen iş müfettişlerinin tespiti doğrultusunda maalesef iş güvenliği uzmanlarından belgesi askıya alınanlar dahi olmuştur. Özellikle yapı işleri kolunda çalışan ve onaylı defterine sahada hayati risk içeren tüm hususları yazdıktan sonra yukarıda belirtilen makul süre! içerisinde bir iyileştirme yapılmayan işyerinin iş güvenliği uzmanı veya işyeri hekimi tarafından ilgili İŞKUR İl Müdürlüğü’ne bildirilmesi gerekmektedir.

İş güvenliği uzmanının veya OSGB’ nin zaten hayati önlemleri dahi almakta direnen bir işyeri ile hiç çalışmaması en doğrusu olacaktır. İdeal sistemde aynı davranışı sergileyecek tüm iş güvenliği uzmanı ve OSGB’ ler işverenin bu tedbirleri almasını da zorunlu kılacaktır.

  • İş güvenliği uzmanı, görevlendirildiği işyerinde yapılan çalışmalara ilişkin tespit ve tavsiyeleri ile 9 uncu maddede belirtilen hususlara ait faaliyetlerini, işyeri hekimi ile birlikte yapılan çalışmaları ve gerekli gördüğü diğer hususları onaylı deftere yazar.

İş güvenliği uzmanı sadece bir danışman veya tavsiye veren kişi olamaz. İşyerine gelip onaylı deftere işyerinde bulunan tüm riskleri yazdıktan sonra sorumluluğunu yerine getirmiş olarak görülmemektedir. Yukarıda ayrıntılı olarak ifade edilen kalın harflerle yazılı “uygulamaları yapmak, kontrol etmek, takibini yapmak” gibi görev ve sorumlulukları da mevcuttur.

Ayrıca açıklanan tüm bu hususların dışında hizmet verdikleri işyerlerinin İş Teftiş Kurulu İş Müfettişlerince denetimi sırasında, işyerleri/işverenler denetlendiği gibi o işyerine hizmet veren iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi ve diğer sağlık personeli de denetlenmektedir. Bu denetimlerde de zaman zaman ihtar puanı alan, hatta belgesi askıya alınan iş güvenliği uzmanları olabilmektedir. Yönetmeliğin ilgili ihtar tablosu aşağıda verilmiştir.

*Sadece iş güvenliği uzmanlarını ilgilendiren ceza puanlarına yer verilmiştir.

Yönetmelikte belirtilen tüm bu hususlar çerçevesinde iş güvenliği uzmanı işyerinde hizmet verdiği sırada yaptığı tüm faaliyetleri bir belgeye dökmeli veya onaylı deftere yazmalıdır. Kendisini 3. kişilere (kaza sonrası savcıya, hakime, iş müfettişlerine vb.) anlatabilmesinin tek yolu yazılı, imzalı, tarihli belgelerdir. Sözle yapılmış uyarılar, ikazlar, tedbirlerin nasıl alınacağına dair konular vs. kendinizi başkalarına anlatmanız konusunda bir şey ifade etmeyecektir.

            6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu 2012 yılında yayınlandığından günümüze kadar geçen zamanda iş sağlığı ve güvenliği sisteminde belirli iyileşmeler sağlanmış olmasına rağmen hala sistemde ağır aksak işleyen, bazen tıkanan noktalar da bulunmaktadır. Sistemin rayına oturtulmaya çalışıldığı bu süreçte, işyerinde en çok eforu sarf ederek görev bilinciyle hareket eden iş güvenliği kültürünü artırmaya çalışan iş güvenliği uzmanlarının hukuki olarak da kendilerini riske atmadan işlerini yürütebiliyor olmaları gerekmektedir.

Kazasız günler dilerim…

Bir Cevap Yazın