Açık Ocaklarda Şev Stabilitesi

Açık Ocaklarda Şev Stabilitesi

Açık Ocaklarda Şev Stabilitesi

Açık işletmelerde şev açısı ve basamak yükseklikleri ile ilgili “Maden İşyerlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği” kapsamında yer alan EK-2’de “İşyerinde yapılacak çalışmalar sağlık ve güvenlik dokümanında belirtilen toprak kayması veya çökmesi riski ile ilgili hususlar dikkate alınarak planlanır. Kazı yüzeyleri ve şevlerin eğimi ve yüksekliği zeminin yapısına ve sağlamlığına ve uygulanan çalışma yöntemlerine uygun olur.” demektedir. Bu noktadan sonra devreye mühendislik girmekte ve yapılacak çalışmalarda jeolojik veriler ve matematiksel hesaplamalar önem kazanmaktadır.

Madencilik sektörü, tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de iş kazaları ve meslek hastalıkları açısından en riskli sektörler arasındadır. Her ne kadar iş sağlığı ve güvenliği konusunda yer altı madenciliği daha çok göz önünde bulundurulsa da, açık işletmelerde de gerekli önlemler alınmadığı takdirde çok ciddi can kayıplarının yaşanılması kaçınılmazdır. Türkiye’de bu alanda en büyük kaza, açık işletme ile çalışan Elbistan Çöllolar kömür sahasında 10 Şubat 2011’de 91 milyon m3 malzemenin kayarak, 10 çalışanın toprak altında kalarak vefat etmesine sebebiyet veren olaydır.

sev

 

Kısaca şev açısı ve basamak yüksekliğini belirlemek için yapılacak adımlardan bahsedersek; öncelikle arazideki malzeme özellikleri hakkında bilgi sahibi olmamız gereklidir.Kohezyon, içsel sürtünme açısı ve malzeme yoğunluğu laboratuarlar(üç eksenli basınç deneyi) veya arazide yapılacak deneyler sonucu tayin edilmelidir. Daha sonra bir diğer önemli parametre olan arazide bulunan yer altı sularının varlığıdır. Yer altı sularıda arazideki çatlaklara nüfuz ederek şevlerde duraylılıkların bozulmasına sebebiyet vermektedir.

Bu verileri elde ettikten sonra denge sınırı yöntemi adı da verilen emniyet katsayısı belirleyerek hesaplamalar yapılan yöntemdir. Emniyet katsayısı, (F) kaymaya karşı koyan toplam kuvvetlerin, kaymayı teşvik eden toplam kuvvetlere oranı olarak ifade edilmektedir. Şev, yenilme noktasında olduğu zaman, karşı koyan ve teşvik eden kuvvetler eşittir ve emniyet katsayısı, F=1‟dir. Şev duraylı olduğu zaman, karşı koyan kuvvetler teşvik eden kuvvetlerden daha büyüktür ve emniyet katsayısı birden büyüktür. Yapılan bilimsel çalışmalar ve pratik tecrübeler, uzun süreli duraylılık gerektirmeyen açık ocak şevlerinde emniyet katsayısının, 1.0-1.3 aralığında, uzun süre duraylılık gerektiren ve önemli yapılara ya da nakliye yollarına yakın kritik şevlerde emniyet katsayısının, minimum 1.5 olması gerektiğini göstermiştir.

Kayma tipine göre emniyet katsayısı hesaplamaları ve formülleri farklılıklar arz etmektedir. Hangi tür yenilmeyle karşılaşılabileceği ise arazideki süreksizlikleri yapısı v.b. parametlerle beraber stregrafik izdüşüm yöntemiyle bulunabilmektedir.

Düzlemsel bir kayma için örnek verecek olursak ;

formulize

 

formuller

 

 

Yapılan bu hesaplamalarda emniyet katsayısı 1.5 altında bir değer çıkarsa

a.Şev yüksekliğinin azaltılması,

b.Şev açısının düşürülmesi,

c.Şev drenajı,

d.Şevin kaya saplamaları ve çelik halatlarla sağlamlaştırılması gibi önlemler düşünülerek tekrar hesaplanmalıdır.

İş sağlığı ve güvenliği yönünden Açık işletme olarak faaliyet gösteren maden işyerlerinde yürütülen iş sağlığı ve güvenliği teftişlerinde, üzerinde önemle durulan konuların başında şev açısı, basamak yüksekliği ve genişliği gelmektedir. Hatta şöyle ki uygun olmayan şev açısı ve basamak yükseklikleri tespit edilen işyerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Kanununun 25. Maddesi gereğinde işyerinde işin durdurulması işlemi uygulanmaktadır. Böyle bir durumla karşılaşmamak ve sağlıklı ve güvenli bir çalışma ortamı yaratmak için açık işletmelerde şev açıları ve basamak yükseklikleri konusunda pratik tecrübenin yanında ilmi çalışmaların ve elde edilen neticelerin pratiğe dökülmesinin faydalı olacağı şüphesizdir.

Unutulmamalıdır ki olası bir heyelanı tespit etmek ve tespit ettikten sonra tedavi etmek çok zor bir süreçtir bunun için en başta gerekli mühendislik ve bilimsel çalışmaları yapmak ve maliyete katlanmak olası iş kazalarının getireceği maddi ve manevi zararları rahatlıkla karşılayabileceği aşikardır.

Kaynak:

AÇIK İŞLETMELERDE ŞEV AÇISI, BASAMAK YÜKSEKLİĞİ VE GENİŞLİĞİNİN BELİRLENMESİ VE İŞ GÜVENLİĞİ AÇISINDAN ÖNEMİ(Etüt Çalışması-İş Teftiş Kurulu)

Bir Cevap Yazın