Yapı İşlerinde Elektrik

Yapı İşlerinde Elektrik

Yapı İşlerinde Enerji Dağıtım Tesisleri ve Elektrikle Çalışmalarda İş Güvenliği

Yapı işlerinde iş sağlığı ve güvenliği dendiğinde ilk aklımıza yüksekten düşme nedeniyle gerçekleşen ölüm ve yaralanmalar gelir. Bu kısmen doğru olmakla birlikte Yapı İşlerinde Elektrik kaynaklı kazalar da azımsanmayacak derecededir. Konuya tam olarak girmeden önce bu konuya ışık tutabilecek bir çalışmayı incelemekte fayda var. Aşağıdaki tabloda İTÜ İnşaat Fakültesi’nde Doç. Dr. M.Uğur MÜNGEN’in 2005-2009 yılları arasında inşaatlarda gerçekleşen ölüm veya yaralanmalarla sonuçlanan kazaların dağılımını gösteren çalışması bulunmaktadır.

genel-kaza-ist-bina-inc59faatc4b1

 

 

İnsan, malzeme düşmesi, göçme ve çökmelerden sonra en çok ölümlü iş kazaları da elektrik kaynaklı olarak gerçekleşiyor. Aynı çalışmada gerçekleşen elektrik kaynaklı kazalar da alt başlıklara ayrılmıştır.

elektrik-kaza-ist

 

Burada da karşımıza çıkan en büyük riskin, inşaatı devam eden yapıların yakınından geçen gerilim hatlarına doğrudan veya dolaylı temas ile çarpılmalar şeklinde karşımıza çıktığını görüyoruz. Bu veriler ışığında Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği Ek-4/A ‘da maddeler halinde açıklanan elektrikle ilgili çalışmalarda alınacak önlemler üzerinden gidilebilir.

  • Enerji dağıtım tesisleri, yangın veya patlama riski oluşturmayacak şekilde tasarlanarak kurulur ve işletilir. Kişilerin, doğrudan veya dolaylı teması sonucu elektrik çarpması riskine karşı korunması sağlanır. (Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği Ek-4/A Madde:13)
Hattın izin verilen en yüksek sürekli işletme gerilimikV Yatay uzaklık(m)
0-1                             (1 dahil) 1
1-36                           (36 dahil) 2
36-72,5                      (72,5 dahil) 3
72,5-170                    (170 dahil) 4
170-420                     (420 dahil) 5

Burada tam da en fazla kazanın gerçekleştiği yapı alanının yakınından geçen gerilim hatlarından korunulması gerektiği belirtilmiştir. Özellikle iskele kurulum ve sökümü esnasında gerilim yüklü hatlara temas riski artmaktadır. Bazı şantiyelerde yapının kaba inşası sırasında Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği ‘nde belirtilen yatay uzaklıklar her ne kadar yeterli gibi gözükse de, binanın dış cephesi için kurulacak olan iskeleler neticesinde gerilim hatlarına daha fazla yaklaşılabilmektedir. Bu tarz durumlarda ilgili elektrik dağıtım şirketine haber verilerek, elektrik hattında gerilimin bir süre kesilmesi sağlanmalı veya gerilim altındaki iletkenlerin yaklaşma mesafesini ihlal ettiği noktalarda yalıtılması istenmelidir.

 

Enerji dağıtım tesislerine tehlikeli mesafeye kadar yaklaşma, beton döküm işlerinde de gerçekleşebilmektedir. Beton mikserlerinin bomları beton dökülecek katın yerine göre yüksek mesafelerde kullanılabilmektedir. Bu işlemler esnasında da yukarıda olduğu gibi enerji dağıtım şirketine haber verilip gerekli önlemlerin alınması sağlanmalıdır.

beton dokum

 

Yine aynı şekilde aşağıdaki tabloda düşey mesafeler de belirtilmiştir.

 

2009-10-27_231944
Hava hattı iletkenlerinin en büyük salgı durumunda üzerinden geçtikleri yerlere olan en küçük düşey uzaklıkları

 

 

  • Elektrikle ilgili bütün ekipman ve bağlantıların kurulması, sökülmesi, tamirat ve tadilat işleri sadece ilgili mevzuatın öngördüğü yetkili elektrikçiler tarafından yapılır. (Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği Ek-4/A Madde:14)

1 inci Grup:En az 3 veya 4 yıl yüksek öğrenim görenler. Bağlantı gücü 1500 KWa kadar (gerilimi 36 kV’a kadar) olan tesislerin işletme, bakımı ve ölçü, işlerinde yetkilidirler.

2 inci Grup:En az 2 yıllık yüksek teknik öğrenim görenler ile ortaokuldan sonra en az 4 veya 5 yıl mesleki ve teknik öğrenim görenler. Bağlantı gücü 1000 KWa kadar (gerilimi 36 kV’a kadar) olan tesislerin işletme, bakımı ve ölçü, işlerinde yetkilidirler.

3 üncü Grup:En az lise dengi mesleki ve teknik öğrenim görenler, lise mezunu olup bir öğrenim yılı süreyle Bakanlıkların açmış olduğu kursları başarı ile tamamlamış olanlar ile 3308 sayılı Çıraklık ve Mesleki Eğitimi Kanununun öngördüğü eğitim sonucu ustalık belgesi alanlar. Bağlantı gücü 500 KW`a kadar (gerilimi 36 kV’ a kadar) olan tesislerin işletme, bakımı ve ölçü, işlerinde yetkilidirler. (Elektrik İle İlgili Fen Adamlarının Yetki, Görev Ve Sorumlulukları Hakkında Yönetmelik Madde:4)

  • Elektrikli tesisatın bütün parçalarının, güç gereksinimleri için yeterli kapasite ve kalitede ve yapı işlerindeki çalışma koşullarına dayanıklı olması sağlanır.

priz

 

  • Yapı alanı içerisindeki ana pano ve tali elektrik panolarında uygun kaçak akım rölesi kullanılır.

 

Kullanılan kaçak akım röleleri, kaçak akım değeri ayarlanabilir olmamalıdır. Alınacak tüm iş güvenliği kurallarında gözetilmesi gereken “güvenlik önlemi çalışanın inisiyatifine bırakılmamalı” düsturu gereği sadece tek kesme akımı olan -30mA ya da 300 mA- kaçak akım röleleri kullanılmalıdır.  Kaçak Akım Röleleri Hakkında daha detaylı bilgi için tıklayın.

  • Yapı alanında veya çalışanların erişebileceği yerlerde bulunan elektrik panoları, tevzi tabloları ile kontrol tertibatı ve benzeri tesisat, kilitli dolap veya hücre içine konulur. Bakım, onarım ve yenileme nedeniyle gerilim altındaki tesisatın tecritlerinin çıkarılması gerektiğinde uyarı ve koruma amacıyla gerekli tedbirler alınır. (Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği Ek-4/A Madde:17)

 

  • Yapı alanında elektrik bağlantıları için uygun bağlantı elemanları kullanılır, açık uçlu kablolarla bağlantı yapılmaz.
  • Yapı alanında kullanılan sabit ve seyyar iletkenler ile teçhizatların dış etkenlerden korunması sağlanır, eskimiş veya yıpranmış olanlar kullanılmaz.

(Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği Ek-4/A Madde:18,19)

  •  Elektrik teçhizatı, iletim hatları ve elektrikli aletlerin üzerlerine voltajları belirtilir.

380volumtehlikesi

357

 

 

  • Elektrikle çalışan iş ekipmanlarının gövde güvenlik topraklaması yapılır.

Burada en çok kullanılan elektrikli ekipman olan gırgır vinçlerden örnek verilmiş fakat şantiyede varsa harç karma makinesi, elektrikli demir kesme-bükme makineleri vb. gibi ekipmanlarda da gövde güvenlik topraklaması bulunmalıdır.

Bunların dışında yapı alanı içerisinde kullanılan kule vinçlerin de gövde güvenlik topraklaması yapılmalıdır. Kule vince yapılan bu gövde güvenlik topraklaması vincin kendi işletmesi için kullanılan elektrikte bir kaçak meydana gelmesi durumunda çalışana zarar vermemesi amacı ile yapılır. Çok daha büyük akım/gerilimlere maruz kalınabilecek yıldırım düşme riskine karşı ise mevzuatta öngörülen bir paratoner tesisatı kurulum zorunluluğu olmamakla beraber vincin zaten toprak zemine oturduğu algısı ile yıldırıma karşı hiç bir önlem almamak da yerinde bir uygulama değildir. Zira yıldırım düşmesi sonucu kurulu bir paratoner tesisatı yoksa yangın riski ve meydana gelebilecek dinamik etki ile mekanik zararlar oluşacaktır. Burada kule vinç üzerine kurulabilecek bir Faraday Kafesi yahut vinci koruma bölgesinde bulunduran, vinçten daha yüksek seyyar paratonerler kullanılabilir.Tüm bunların dışında yağmurlu veya kapalı havalarda kule vinç çalışmalarına ara verilmeli operatörün vince çıkmasına müsaade edilmemelidir. Bununla ilgili yeni bir teknoloji sayılabilecek yıldırımı üzerine çeken değil de yıldırımı üzerine düşürmeme garantisi veren ürünler üretilmeye başlanmıştır. Detaylı bilgi için tıklayınız.

Enerji dağıtım tesislerinde İş Sağlığı ve Güvenliği

Enerji dağıtım tesislerinde aşağıdaki hususlara uyulur:

a) Yapı işlerine başlamadan önce alanda mevcut olan tesisat belirlenir, kontrol edilir ve açıkça işaretlenir.

b) Yapı alanının yakınından enerji nakil hatları geçmesi durumunda, yeterli güvenlik mesafesi bırakılıp gerekli güvenlik tedbirleri alınarak çalışılır. Güvenlik mesafesi belirlenirken nakil hattı tellerinin rüzgârda salınımı da hesaba katılır. Enerji nakil hatlarına yeterli güvenlik mesafesi bırakılamıyorsa enerji nakil hattının güzergâhı değiştirilerek yapı alanından uzaklaştırılması için veya hattın akımının kesilmesi için ilgili kurum ve kuruluşlardan onay ve izinler alınır.

c)Elektrik nakil hatlarının bulunduğu alanlarda yapılan çalışmalarda, bariyerler veya ikaz levhalarıyla araçların ve tesislerin elektrik hattından uzak tutulması sağlanır. Ayrıca araçların hat altından geçmesinin zorunlu olduğu durumlarda uygun tedbirler alınır ve gerekli ikazlar yapılır.

ç) Yapı alanındaki enerji dağıtım tesislerinin, özellikle de dış etkilere maruz kalan tesislerin, kontrol ve bakımlarının düzenli olarak yapılması sağlanır.

Bir Cevap Yazın