Boşlukların Kapatılması

Boşlukların Kapatılması

Boşlukların Kapatılması-Yüksekte Güvenli Çalışma

Ülkemizde en çok inşaat sektöründe ölümlü kazalar meydana gelmektedir.  Bu sebeple yüksekte güvenli çalışmaya büyük önem verilmektedir. Yüksekte güvenli çalışmalarda yapılacak tedbirlerde bir tanesi de  Boşlukların Kapatılması önlemleridir.

istatistik
İncelenen 5239 İş Kazasının “Kaza Tipleri” ne Göre Dağılımı
istatistik2
Çalışanların Yüksekten Düşmesi Tipindeki Kazaların Alt Grupları

Yapı İşlerinde İş Sağlığı Ve Güvenliği Yönetmeliği Ek-4 (A) Yüksekte Çalışma Başlığı altında 7 madde ile yüksekte çalışmanın tanımı yapılarak önlem alınması gereken hususlar belirtilmiştir.

Ülkemizde yönetmelikle seviye farkı bulunan ve yüksekten düşme sonucu yaralanma ihtimalinin oluşabileceği her türlü alanda yapılan çalışma; yüksekte çalışma olarak kabul edilmiştir. Uluslararası bazı standartlarda bu yükseklikler;

OSHA……….  1.8 m.

HSE………….   2 m.

AU……………   2 m.  şeklinde ölçülendirilerek belirtilmiştir.

Tehlikeli Boşlukların Kapatılması

Betonarme platformların döşeme kenarlarında, asansör, merdiven, baca, şaft, aydınlatma boşlukları gibi döşemelerde süreksizlik meydana getiren boşluklarda, duvar ve perde duvar gibi yapı elemanları arasında süreksizlik meydana getiren pencere ve benzeri boşluklarda çalışanların veya malzemelerin düşmesini engelleyecek toplu koruma tedbirleri alınır.

Özellikle kaba inşaat sırasında oluşan bu boşlukların nasıl ve ne şekilde kapatılacağı, bu iş taksiminin kimlere verileceği, kapatmanın yapılacağı noktada imalata engel olmaması ve imalatın yapıldığı süreçte de etkili olması hususlarının proje başlangıcında proje gerekleri arasında irdelenip organizasyonunun yapılması gerekmektedir. Ayrıca inşaat sürecinde meydana gelecek olan gerek proje revizyonlarında gerekse de çalışanların bu konuda eğilimlerinin artırılmasında aksiyona geçebilmek için günü birlik toplantılar (toolbox) düzenlenmeli ve imalat gerçekleşmeden gerekli malzeme talepleri yapılmalıdır.

Genel olarak boşlukların kapatılması yatay ve dikey çözümlerle sağlanmaktadır.

Dikey çözümlerde; minimum aşağıdaki şartlar veya ilgili ulusal-uluslar arası standartları (TS EN 13374 gibi) sağlayan korkuluk sistemleri, çalışma iskeleleri (TS EN 12810-12811), güvenlik ağları (TS EN 1263) ile,

Yatay çözümlerde ise; boşluğun kapatıldığı malzemenin yapıya sabitlenmesi, düşmeyi önleyici platformların oluşturulması, kapaklar, çalışma iskeleleri (TS EN 12810-12811),  güvenlik ağları (TS EN 1263)  veya hava yastıkları ile sağlanmalıdır.

Korkuluk Sistemleri (Geçici Kenar Koruma Sistemleri)

Yüksekte Çalışmada korkuluklar ile ilgili, “Yapı İşlerinde İş Sağlığı Ve Güvenliği Yönetmeliği” Ek-IV’te aşağıdaki hükümler bulunmaktadır;

Madde 2-ç) Çalışma yerlerinde çalışanların güvenliği öncelikle, güvenli korkuluklar, düşmeyi önleyici platformlar, bariyerler, kapaklar, çalışma iskeleleri, güvenlik ağları veya hava yastıkları gibi toplu koruma tedbirleri ile sağlanır.

Madde 4) Betonarme platformların döşeme kenarlarında, asansör, merdiven, baca, şaft, aydınlatma boşlukları gibi döşemelerde süreksizlik meydana getiren boşluklarda, duvar ve perde duvar gibi yapı elemanları arasında süreksizlik meydana getiren pencere ve benzeri boşluklarda çalışanların veya malzemelerin düşmesini engelleyecek toplu koruma tedbirleri alınır, korkuluk sistemlerinin kullanılması halinde korkulukların bu Yönetmeliğin Ek-4 (A) Yüksekte Çalışma başlığının 6 ncı maddesinde tanımlanan özelliklere (Resim-1) uygun olması sağlanır.

Bu maddeler doğrultusunda güvenli çalışmayı sağlayacak toplu koruma tedbiri olarak boşlukların kapatılmasında “korkuluk sistemi” seçilmiş ise;

korkuluklarda

Resim1: Yönetmelikte Belirtilen Korkuluk Özellikleri

13374 Geçici Kenar Koruma Sistemleri

Standardın amacı nedir ve içeriği neleri kapsar?

Bu standart ; düz ve eğimli yüzeylerde kullanılan, insanları yüksekten düşmekten koruyan ve malzemeleri tutan bileşenlere sahip, inşaat veya bakım sürecindeki bina ve diğer yapılarda kullanılmak üzere geçici kenar koruma sistemlerinin kurulum,malzeme yapısı ve test yöntemlerini kapsar. Ayrıca çalışma yüzeyi eğimi ve düşme yüksekliğine göre sınıflandırılarak aşağıdaki fonksiyonları gerekliliklerine göre yerine getirmesi hedeflenmiştir:

  • Korumaya dayanmış veya korumanın yanında yürüyen bir insana destek sağlama;
  • Korumaya doğru yürüyen veya düşen bir insanı topluca durdurma;
  • Eğimli bir yüzeyden yuvarlanan veya düşen bir insanı topluca durdurma
  • Dik eğimli bir yüzeyden kayan veya devrilen insanı topluca durdurma

Geçici Kenar Koruma Sistemleri Kullanım yerleri ve şekilleri

Kenar koruma sisteminin boyutlandırılması minimum hangi ölçülendirmeler ile sağlanmalıdır?

Geçici Kenar Koruma Sistemi ölçülendirmeleri

Yukarıdaki resimde de belirtildiği üzere;

  • Ana korkuluk en az 1 m yüksekliğinde olmalı, yatayda süreklilik sağlanmalı, sağlanamıyorsa bu boşluk en fazla 12 cm olmalı,
  • Ara korkuluk seviyesi, topukluk ve ana korkuluk ile aralarında 47 cm yi aşmayacak şekilde boşluk barındırmalı,
  • Ara korkuluk düşünülmüyor, dolu gövde yapılması öngörülüyorsa 25 cm yi geçen boşluklar oluşturulmamalı,
  • Topukluk minimum 15 cm yükseklikte olmalı, çalışılan zeminle boşluk olmayacak şekilde monte edilmeli, bu sağlanamıyorsa boşluk her durumda 2 cm yi geçmemelidir.

Bileşenlerin malzeme yapısı nasıl olmalıdır?

Öncelikli olarak herhangi bir bileşenin kazara kaldırılması veya yerinden ayrılması mümkün olmayacak şekilde tasarlanmalıdır. Bileşenleri insan cildini kesmeyecek veya delmeyecek şekilde kurgulanmalıdır.

Kullanılan çelik malzemeler EN 12811-2 normunda belirtildiği üzere korozyona karşı korunmuş olmalıdır. Ahşap malzemeler kullanılıyor ise EN 338 normunda belirtilen ahşap sınıflandırmasında minimum C16 sınıfını karşılamalıdır.

Ahşap malzemeler için daha açıklayıcı bilgi olarak;

EN 338 Normunda C Kategorisinde eğilme dayanımlarına (N/mm2) göre mukavemet sınıflarına ayrılan yapısal ahşaplar  “C14      C16      C18      C20      C22      C24      C27      C30      C35      C40      C45      C50” şeklinde belirtilmiş olup iğne yapraklı ağaçlardan üretilen ahşaplardır. İğne yapraklı ağaçlar olarak; Ladin, Köknar, Sarı Çam, Kızıl Çam, Kara Çam, Sedir gösterilebilir.

Dayanımı nasıl olmalıdır?

Geçici kenar koruma sistemleri farklı eğimler ve düşme yüksekliklerine göre 3 ayrı grupta sınıflandırılmıştır. Buna göre sınıflandırma ile ilgili genel bilgiler aşağıdaki tabloda özetlenmiştir;

  • Açısı 60 dereceden fazla olan ya da 45 den fazla ve düşme yüksekliği 5m den fazla olan çalışma koşullarında bu standartta geçen geçici kenar koruma sistemleri koruma sağlamamaktadır.
  • Yukarıdaki tablodan da anlaşıldığı üzere ülkemizde genel olarak;

A SINIFI: döşeme kenarlarında, platform kenarlarında, geçici oluşturulan yapı kenarlarında, merdiven kova boşluk taraflarında, eğimin oluşmadığı kalıp çalışmalarında.

B ve C SINIFI: Çalışma yüzeyinin tabloda belirtildiği eğimlerdeki çatı ve kalıp çalışmalarında kullanılması gerektiği anlaşılmaktadır.

Eğim açısı ve eğimli yüzeyde çalışma örneği

  • Genel olarak standartta geçen yüklemeler; Dikme ve korkuluklar için 300N (max 55mm eğilme),topuk levhası için 200N (max 55mm eğilme) şeklinde tanımlanmıştır. Yüklemeler için aşağıdaki resmi inceleyiniz.

Geçici kenar koruma sistemine etkitilen yükler; X:Paralel yük=200N, Y;Rüzgar yükü=200N/m2, Z;Düşey yük=1250N, F1; Topukluk hariç diğer kısımlar için yük=300N, F2; Topukluk için yük=200N

Standartlara uygun geçici kenar koruma sistemi temin etmek için nasıl bir yol izlenmeli?

Yukarıda anlatılan geçici kenar koruma sistemleri, 6331 sayılı kanunun 30. Maddesine göre yürürlükte olan  “Yapı İşlerinde İş Sağlığı Ve Güvenliği Yönetmeliği” nde;

Madde 14. İşveren, yapı işlerinin yapıldığı işyerlerinde kullanılan makine, araç, ekipman, malzeme ve çalışma yöntemlerinin ilgili teknik mevzuata ve iş sağlığı ve güvenliği yönünden kabul görmüş, uyumlaştırılmış ulusal veya uluslararası standartlara uygun olmasını sağlar.

Hükmü gereği Çalışma Sosyal Güvenlik Bakanlığı müfettişleri tarafından istenmektedir. Bu doğrultuda bu ekipmanların teminini satın alma ya da kiralama yoluyla, ürüne sahip olan uluslar arası çalışma yapan firmalardan temin edebilirsiniz. (Resim-5)

Ya da aşağıdaki linke tıklayarak TSE nin sitesinde üretimi gerçekleştiren firmalarla ilgili bilgilere ulaşarak tedarik yoluna gidebilirsiniz.

https://belge.tse.org.tr/Genel/FirmaArama.aspx

 

Uluslar arası standartlara sahip firmalara ait görseller

Asansör boşluğunda kullanılan normlara uygun korkuluk sistemi

Merdiven kova boşluğunda kullanılan led ile aydınlatılmış korkuluk sistemi

Alt ağırlıkla oluşturulmuş korkuluk sistemi

Karşı ağırlıkla oluşturulmuş korkuluk sistemi

OSHA sitesinde yayınlanmış alt kapsül ve ahşap bileşenlerden oluşan korkuluk sistemi

Eğimli yüzeyde kullanılan korkuluk sistemi örneği

Çatı kenarında oluşturulmuş yürüme platformu barındıran korkuluk sistemi

Geçici işlerde ve kalıp çalışmalarında kullanılan korkuluk sistemi

Uygulama Alanları

Çeşitli örnekleri verilen betonarme döşeme kenarı korkuluk resimleri

  • Düşme riskine karşı alınan bu önlemlerin sürekliliği esastır. Kalıp aşamasında kullanılan korkulukların parça parça sökülmesinin ardından beklenilmeden betonarme döşemenin korkuluklarının montaj edilmesi, betonarme döşemenin korkuluklarının kalıcı imalat için (duvar örümü vs.) parça parça sökülmesinin ardından paraşüt tipi emniyet kemeri vasıtasıyla kalıcı imalatın yapılması gerekmektedir.
  • Ülkemiz şartlarında hava koşullarına bağlı olarak betonu dökülen döşemenin üzerine genel olarak ertesi gün çıkılarak aktif çalışma devam etmektedir. Aktif çalışma olmadan önce döşeme kalıbındaki korkuluklar sökülecek ise betonarme döşeme üzerine korkulukların montajı sağlanmalıdır. Betonun tam dayanımını kazanmaması, döşeme kenarlarında zayıflık oluşturacağından korkulukların döşemeden olabildiğince içerden ve kolon-perde kalıplarına engel teşkil etmeyecek şekilde montaj edilmesi hesaplanmalıdır.
  • Aslında kaba inşaatın devam ettiği binalarda yükselmeyi cephelerde kurulacak olan iskeleler ile paralel götürülmesi bütün bu sorunlara çözüm oluşturacak, döşeme kenarı korkuluklara ihtiyaç duyulmayacaktır.
  • Korkulukların montajının yapılacağı yer, yüzeylere ve malzeme yapısına bağlı olarak çeşitlilik arz edebilir. Bu yüzden planlamanın önceden yapılarak uygun korkuluk sistemlerinin belirlenmesi gerekmektedir.

Korkuluk Dikmelerinin Çeşitli Bağlantı Tipleri

  • Merdiven kova boşluklarının korkuluklar ile kapatılması; inşaat sürecinde çıkılan bütün katlara geçiş bölgesi oluşturduğundan ayrı bir önem arz etmektedir.
  • Proje doğrultusunda merdiven bölgesinin yapısı ve kalıcı korkuluk malzeme bilgilerine bakılarak, kalıcı korkuluğun zamanından önce kaba inşaat devam ederken montajı sağlanabilir. Bu durum hem iş sağlığı ve güvenliği için bir önlem hem de ileriye yönelik bir imalat kaleminin bitirilmesi anlamına geleceğinden avantaj sağlayacaktır.
  • İnşaat içerisi blokta iki ayrı merdiven projelendirildi ise her ikisine de korkuluk sistemi oluşturulmalıdır. Merdivenlerden birine erişimin engellenmesi kısa süreli ve orada da yapılacak inşaat imalatları sebebiyle etkisiz olacaktır. Sonuç olarak bu geçiş bölgelerinin güvenliği çalışanların inisiyatifine bırakılmamalıdır.
  • Genel olarak asansör boşlukları kendilerini çevreleyen betonarme duvarlara sahip olup tek taraflı açıklık barındırmaktadır. Ülkemizde genel olarak projelendirmeler asansör boşluklarının merdiven iniş-çıkışlarına bakacak şekilde dizayn edildiğinden geçiş bölgesi ve merdivende takılıp düşmelerin yoğun olabileceğinden hareketle kapatılması gereken en önemli boşluk türleridir.
  • Çalışanlarımız gerek kat temizliklerinde açığa çıkan çöp ve molozları uzaklaştırmaya gerekse de malzeme aktarımını bu bölgeden yapmaya çalıştıklarından bu faaliyetleri engellemek ya da güvenli olarak yapabilmek için bu boşlukların mutlaka kapatılması gerekmektedir.
  • Tesisat-Şaft boşlukları nın yatayda kapatılması öngörülüyor ise yatay kapama malzemeleri mutlaka döşemeye sabitlenmelidir.

Ülkemizde teknik olarak teknolojinin sunduğu son imkânlara ve çalışma refahı açısından maksimum ekonomik düzeye ulaşılamadığından ara çözümler ile betonarme döşeme kenar boşlukları yukarıda izahı yapılan şekilde kapatmaya çalışılmaktadır. Aslında kaba inşaatın devam ettiği binalarda yükselmeyi cephelerde kurulacak olan iskeleler ile paralel götürülmesi bütün bu sorunlara çözüm oluşturacak, döşeme kenarı korkuluklara ihtiyaç duyulmayacaktır.

KABA İNŞAATLA BİRLİKTE İSKELENİN PARALEL GÖTÜRÜLMESİ
KABA İNŞAATLA BİRLİKTE İSKELENİN PARALEL GÖTÜRÜLMESİ

Not: Korkuluk standartlarına buradan ulaşabilirsiniz. (OSHA, DIN)

5 yorum


  1. site çok güzel, çok faydalı fakat neden kaydetmeye izin yok? burdan yazdır diyorum olmuyor.

    Cevapla

    1. Merhaba Nurcan Hanım;
      İletişime geçilmiştir.
      Bundan sonraki yazılarımızdan haberdar olmak ve istediğiniz gibi çıktı alabilmek için ana sayfamızın en altında bulunan e-posta ile bizi takip edin bölümüne abone olabilirsiniz.

      Cevapla

    1. Merhaba Ziya Bey,
      İletişime geçilmiştir.
      Kazasız Günler Dileğiyle..

      Cevapla

Bir Cevap Yazın